با وجود پیشرفت های علمی، هنوز هم بسیاری از زوجین مسیر درمان ناباروری را پر از ابهام می‌بینند، لقاح آزمایشگاهی یا همان IVF، پرچم دار فناوری های کمک باروری است که به میلیون ها نفر شانس تجربه شیرین والد شدن را هدیه داده است، در این فرآیند، تخمک ها از تخمدان ها برداشت شده و در محیط آزمایشگاهی با اسپرم لقاح داده می‌شوند تا پس از تشکیل جنین، بهترین آن‌ها برای لانه گزینی به رحم منتقل شود، اما پشت این فرآیند پزشکی چه مراحلی نهفته است و چه عواملی شانس موفقیت آن را تعیین می‌کنند؟ در ادامه به بررسی دقیق‌تر این مسیر، از آماده سازی های اولیه تا انتقال جنین می‌پردازیم تا تصویری شفاف از این فرآیند امیدبخش داشته باشید.
نخستین تولد موفق با استفاده از لقاح آزمایشگاهی در سال ۱۹۷۸ در کشور انگلستان به ثبت رسید؛ رویدادی که نقطه عطفی در تاریخ علم تولید مثل و درمان ناباروری محسوب می‌شود، این دستاورد علمی، افق های جدیدی را برای زوج هایی که با روش های معمول قادر به بارداری نبودند، گشود، با گذشت زمان و پیشرفت تکنولوژی های آزمایشگاهی، توسعه داروهای هورمونی موثرتر و بهبود تکنیک های انتخاب و انتقال جنین، درمان ناباروری با IVF به تدریج به روشی ایمن‌تر، دقیق‌تر و با میزان موفقیت بالاتر تبدیل شد و امروزه به عنوان یکی از ارکان اصلی درمان های کمک باروری در سراسر جهان شناخته می‌شود.
آی وی اف IVF یا لقاح آزمایشگاهی، یکی از روش های پیشرفته کمک باروری است که در آن فرایند بارور شدن تخمک و اسپرم به جای داخل بدن زن، در یک محیط آزمایشگاهی کنترل شده انجام می‌شود، این تکنیک با هدف افزایش احتمال تشکیل جنین سالم و ایجاد شرایط مناسب برای درمان ناباروری با IVF طراحی شده و امروزه یکی از موثرترین روش ها در حوزه پزشکی تولید مثل به شمار می‌رود.
در این روش، پزشک با بررسی دقیق وضعیت باروری زن و مرد، تلاش می‌کند بهترین شرایط زیستی را برای لقاح فراهم کند و پس از تشکیل جنین، بررسی های ژنتیکی انجام می‌شود و سالم ترین و قوی ترین جنین ها به رحم خانم انتقال پیدا می‌کند که همین موضوع باعث افزایش شانس آی وی اف خواهد شد.
🌟هزینه آی وی اف در سال ۱۴۰۴ چقدر است⁉️
درمان ناباروری با آی وی اف IVF زمانی توصیه می‌شود که احتمال بارداری طبیعی کاهش یافته یا روش‌های ساده‌تر درمان ناباروری نتیجه بخش نبوده باشند. این روش با فراهم کردن امکان لقاح در محیط کنترل شده آزمایشگاهی، محدودیت های بسیاری از عوامل ناباروری را برطرف می‌کند و برای طیف گسترده‌ای از زوج‌ها قابل استفاده است.
اندومتریوز با ایجاد التهاب و چسبندگی در لگن مانع لقاح طبیعی می‌شود و در موارد متوسط تا شدید، این بیماری شانس بارداری را کاهش می‌دهد که در چنین شرایطی درمان ناباروری با IVF با انجام لقاح خارج از بدن، اثرات منفی محیط لگنی را دور می‌زند و به همین دلیل، IVF یکی از روش های موثر برای این بیماران محسوب می‌شود.
لوله های فالوپ محل طبیعی لقاح تخمک و اسپرم هستند، بنابراین در صورت انسداد یا آسیب این لوله‌ها، بارداری طبیعی امکان پذیر نخواهد بود و از آنجا که در آی وی اف لقاح خارج از بدن انجام می‌شود، این روش انتخاب اصلی در ناباروری های لوله‌ای است و باعث افزایش موفقیت در IVF خواهد شد.
کاهش ذخیره تخمدانی به معنای کاهش تعداد یا کیفیت تخمک هاست که این وضعیت معمولا با افزایش سن یا برخی بیماری ها ایجاد می‌شود و در این شرایط درمان ناباروری با آی وی اف امکان استفاده بهینه از تخمک های باقی مانده را فراهم می‌کند و در صورت نیاز، استفاده از تخمک اهدایی نیز مطرح می‌شود.
در نارسایی زودرس تخمدان، عملکرد تخمدان ها پیش از ۴۰ سالگی کاهش می‌یابد و تخمک‌ها در زمان مناسب در مکان مناسب قرار نمی‌گیرند و در این شرایط احتمال بارداری طبیعی بسیار پایین است، IVF همراه با تخمک اهدایی شانس بارداری را افزایش می‌دهد و بسیاری از این بیماران با این روش به بارداری موفق می‌رسند.
اختلال در تخمک گذاری باعث می‌شود زمان مناسب باروری مشخص نباشد و این مشکل در بیماری هایی مانند تنبلی تخمدان بسیار شایع است، بارداری با IVF با کنترل دقیق فرایند باروری، شانس لقاح را افزایش می‌دهد و این روش به ویژه در موارد مقاوم به درمان دارویی توصیه می‌شود.
کاهش تعداد یا تحرک اسپرم از علل شایع ناباروری در آقایان است و در این حالت، رسیدن اسپرم سالم به تخمک دشوار می‌شود، آی وی اف با انتخاب اسپرم های مناسب در محیط آزمایشگاهی، احتمال لقاح را افزایش می‌دهد البته اگر این مورد شدید باشد نیاز به درمان های تکمیلی دیگر نیز وجود دارد.
اختلالات شکل اسپرم مانع نفوذ طبیعی آن به تخمک می‌شود اما حتی در این شرایط نیز امکان لقاح آزمایشگاهی وجود دارد، درمان ناباروری با آی وی اف اجازه می‌دهد اسپرم هایی که شکل طبیعی تری دارند انتخاب شوند تا در شرایط لقاح مصنوعی قرار گیرند و همین موضوع شانس بارداری موفق را افزایش می‌دهد.
در زوج هایی که ناقل بیماری های ژنتیکی هستند، انتقال این بیماری ها به جنین نگرانی مهمی محسوب می‌شود و در IVF امکان بررسی ژنتیکی جنین پیش از انتقال وجود دارد، بنابراین تنها جنین های سالم به رحم منتقل می‌شوند و در این صورت یک نوزاد سالم بدنیا می‌آید.
در برخی زوج‌ها علل ناباروری دقیقا مشخص نیست و در این شرایط، درمان های ساده‌تر موثر نیستند، درمان ناباروری با IVF با حذف بسیاری از موانع طبیعی لقاح، شانس بارداری را افزایش می‌دهد به همین دلیل یکی از گزینه های اصلی درمانی است.
اگر نیاز به مشاوره تخصصی دارید،فرم زیر را پر کنید تا در اسرع وقت برای مشاوره با دکتر سوزان پیروان با شما تماس گرفته شود:
آمادگی قبل از درمان IVF نقش مهمی در افزایش شانس موفقیت درمان و کاهش استرس زوجین دارد، رعایت توصیه های پزشکی، داشتن سبک زندگی سالم و آماده سازی جسم و ذهن روند درمان را آسان‌تر و موثرتر می‌کند:
درمان IVF یا آی وی اف یکی از موثرترین روش های کمک باروری است که طی آن لقاح تخمک و اسپرم در محیط آزمایشگاه انجام می‌شود و این فرآیند شامل چند مرحله تخصصی است که هرکدام نقش مهمی در افزایش شانس بارداری دارند:
در اولین مرحله، داروهای هورمونی برای تحریک تخمدان ها تجویز می‌شود تا به جای یک تخمک، چندین تخمک بالغ تولید شود و در این مدت پزشک با سونوگرافی و آزمایش خون روند رشد فولیکول ها را بررسی می‌کند تا زمان مناسب برای برداشت تخمک مشخص شود.
پس از آماده شدن تخمک ها، مرحله عمل تخمک کشی یا پانکچر انجام می‌شود که معمولا با بیهوشی خفیف و بدون درد قابل توجه است، در این فرآیند، پزشک با کمک سونوگرافی واژینال تخمک های بالغ را از تخمدان خارج می‌کند سپس تخمک های جمع آوری شده بلافاصله به آزمایشگاه منتقل می‌شوند تا از نظر کیفیت بررسی شوند و برای مرحله بعد آماده گردند.
در روز تخمک کشی، همزمان نمونه اسپرم تهیه و در آزمایشگاه پردازش می‌شود و طی این فرآیند، اسپرم های سالم تر و متحرک تر جدا می‌شوند تا احتمال لقاح افزایش یابد، این آماده سازی نقش مهمی در موفقیت درمان دارد، به ویژه در مواردی که کیفیت اسپرم پایین‌تر از حد طبیعی است.
پس از آماده شدن تخمک و اسپرم، لقاح در محیط آزمایشگاهی انجام می‌شود و بسته به شرایط زوجین، لقاح به صورت طبیعی‌تر یا با کمک روش میکرواینجکشن انجام می‌گیرد، سپس جنین های تشکیل شده چند روز در شرایط کنترل شده رشد می‌کنند و از نظر کیفیت بررسی می‌شوند تا مناسب ترین جنین برای انتقال انتخاب شود.
چند روز پس از لقاح، جنین انتخاب شده به رحم منتقل می‌شود، انتقال جنین معمولا نیاز به بیهوشی ندارد و مدت کوتاهی طول می‌کشد و پس از انتقال جنین، داروهای حمایتی برای کمک به لانه گزینی تجویز می‌شود و حدود دو هفته بعد می‌توان با آزمایش خون، نتیجه درمان را مشخص کرد.
فیلم درمان ناباروری با IVF دکتر سوزان پیروان، بهترین دکتر آی وی اف در تهران را از ویدئو زیر مشاهده کنید.
ivf | متخصص زنان و زایمان و درمان های فوق تخصصی ناباروری | دکتر سوزان پیروان
پس از انتقال جنین، رعایت برخی مراقبت ها به افزایش شانس لانه گزینی و موفقیت بارداری کمک می‌کند، این دوره،هرچند کوتاه، نیازمند توجه و آرامش است:
مراحل درمان ناباروری با IVF چگونه انجام می شود؟ صحبت های دکتر سوزان پیروان را در اینباره بشنوید.
درمان نازایی با آی وی اف مرحله پانکچر تخمدان ها
در برخی موارد انجام درمان ناباروری با IVF با شکست مواجه می شود و خانم باردار نمی گردد و مهمترین دلایل شکست آی وی اف عبارتند از:
تقریبا ۱۲ الی ۱۴ روز پس از بازیابی تخمک ، نمونه خون مادر جهت تعیین حاملگی ، مورد بررسی و آزمایش قرار می گیرد و در صورتی که بارداری تایید شود پزشک معالج، فرد را به متخصص درمان ناباروری ارجاع می دهد، چنانچه فرد باردار نباشد، پزشک مصرف پروژسترون را برای وی متوقف می کند و در نتیجه فرد ۷ روز بعد، عادت ماهیانه می‌شود.
لازم به ذکر است در صورتی که فرد پریود نشود و به صورت غیرطبیعی دچار خونریزی شود، حتما باید به پزشک معالج خود رجوع نماید و در این موارد چنانچه فرد تصمیم به انجام مجدد IVF داشته باشد، پزشک برخی اقدامات ضروری جهت افزایش احتمال بارداری در این تکنیک را به وی پیشنهاد خواهد کرد.
پاسخ به سوالات آی وی اف
بعد از درمان ناباروری با IVF، احتمال بارداری یک جنین سالم به عوامل زیر بستگی دارد :
بر این اساس، غالبا خانم های سیگاری تعداد تخمک های کمتری را در این روش بازیابی خواهند کرد و حتی در برخی موارد ممکن است با سقط جنین بعد از آی وی اف مواجه شوند، اضافه وزن، از دیگر عواملی است که منجر به کاهش احتمال موفقیت بارداری یک جنین سالم می شود.
از موارد دیگری که می توانند به کاهش شانس باروری بیانجامند می توان به موارد زیر اشاره کرد :
برای اطلاعات بیشتر میتوانید با شماره ۰۹۹۱۹۱۹۱۱۴۸، فوق تخصص نازایی تماس حاصل بفرمایید.
به طور میانگین، بسیاری از مراکز، نرخ موفقیت تولد زنده را برای زنان زیر ۳۵ سال حدود ۴۰-۵۰% و برای زنان ۳۵-۴۰ سال حدود ۳۰-۴۰% گزارش می‌دهند، این آمارها تقریبی هستند و برای هر فرد باید به صورت جداگانه توسط پزشک ارزیابی شوند.
اگر چه روش IVF برای درمان مشکلات ناباروری گزینه ای مناسب و عالی به نظر می رسد، اما این پروسه برای تمامی زوجین پیشنهاد نمی شود چرا که گاها برای برخی از افراد با خود مشکل ها و معایبی را نیز به همراه دارد و این مشکلات هرچند که در میان عموم خیلی رایج و شایع نیستند، اما لازم است در صورت انتخاب این تکنیک به عنوان روش درمانی در مورد مشکلات احتمالی آن نیز آگاه باشید و با اطلاعات کامل تصمیم بگیرد، در ادامه به برخی از این مشکلات اشاره خواهیم کرد:
بارور کردن تخمک ها بیرون از بدن انسان نیازمند اقدامات آزمایشگاهی و استفاده از دارو های گران قیمت دارد و تحت نظر گرفتن نحوه پاسخ دهی بدن به دارو ها نیز زمان بسیار زیادی را نیاز دارد، IVF برای اینکه با موفقیت بالایی همراه باشد نیاز به انجام آزمایش خون و سونوگرافی به تعداد دفعات بالایی دارد که همین مسئله هزینه و زمان بسیار زیادی را از بیماران دریافت خواهد کرد.
در صورت انتقال بیش از یک جنین به رحم ، احتمال اینکه بارداری به صورت دو یا چند قلو باشد بسیار زیاد خواهد بود و با وجود اینکه بسیاری از زوجین این موضوع را یک اتفاق مثبت و موهبت می دانند اما چند قلو باردار شدن، زنان را در ردیف بارداری های پر خطر قرار می دهد، برخی از پزشکان با استفاده از روش های مناسب تعداد مشخصی از جنین ها را که به شکلی موفق کاشته شده اند را انتخاب و نگه دارند و این کار با وجود اینکه عواقبی دارد اما احتمال باروری چند قلویی را کاهش می دهد.
زنانی که مشکل ناباروری دارند بیشتر در خطر بارداری بیرون از رحم هستند و علاوه بر آن نیز تمامی روش های درمانی کمکی مانند آی وی اف خطر بروز این اتفاق را افزایش می دهد.
❓سوالات متداول درباره آی وی اف IVF
خیر. آی وی اف برای بسیاری از زوج‌ها موثر است اما مناسب بودن آن به سن، علت ناباروری، وضعیت رحم، تخمدان و اسپرم بستگی دارد.
به طور کلی داشتن فرزند مانعی برای عدم انجام IVF نیست و تمامی خانم هایی که در سن مناسب قرار دارند و از نظر وزنی سلامت هستند می توانند این پروسه را انجام دهند، اجتناب از سیگار و مواد مخدر و سن زیر ۳۵ سال در انجام این پروسه و رسیدن به موفقیت نقش مهمی دارد.
بهترین زمان انجام آزمایش خون بارداری، ۱۲ تا ۱۴ روز بعد از انتقال جنین است. تست‌های زودهنگام یا خانگی ممکن است نتیجه نادرست بدهند.
عدم موفقیت در سیکل اول IVF غیرعادی نیست، بسیاری از زوج‌ها در سیکل های بعدی به نتیجه می‌رسند و پزشک پس از بررسی علت، ممکن است پروتکل درمانی را اصلاح کند.
در نهایت…
روش کمک باروری آی وی اف برای درمان ناباروری زوجین بسیار موثر است، در این روش جنین لقاح داده شده در محیط آزمایشگاهی به رحم مادر منتقل می شود و حدود ۴ الی ۶ هفته زمان برای انجام این روش درمانی لازم است، مدیریت استرس و رعایت رژیم غذایی سالم بر موفقیت این روش درمانی تاثیر می گذارد.
دکتر سوزان پیروان
جراح و متخصص زنان
درمان‌های فوق تخصصی ناباروری
ایشان در سال ۱۳۷۴ از دانشگاه بهشتی با رتبه دوم برد کشوری فارغ التحصیل شدند. دکتر پیروان در سال ۱۳۸۱ دوره ی تکمیلی نازایی در پژوهشگاه رویان گذراندند.
