برای درمان ناباروری، انجام عمل تخمک کشی همیشه ضروری است؟ بسیاری از زوج هایی که وارد مسیر درما نهای کمک باروری میشوند، با شنیدن نام «تخمککشی» دچار نگرانی و سؤالات زیادی میشوند؛ از اینکه این عمل چگونه انجام میشود تا اینکه آیا دردناک است یا خیر. عمل تخمک کشی یکی از مهمترین مراحل در روش هایی مانند IVF است و نقش تعیین کنندهای در موفقیت درمان دارد، اما این فرآیند دقیقا چگونه انجام میشود و قبل و بعد از آن باید به چه نکاتی توجه کرد؟ در ادامه به تمام این پرسشها پاسخ خواهیم داد.
آیا عمل تخمککشی فقط برای درمان ناباروری انجام میشود؟ اگرچه مهمترین کاربرد این روش، کمک به درمان ناباروری است، اما در شرایط دیگری نیز برای حفظ باروری یا اهداف درمانی مورد استفاده قرار میگیرد، پزشک با توجه به وضعیت بیمار، علت ناباروری و برنامه درمانی، انجام تخمک کشی را توصیه میکند.
رایجترین کاربرد عمل تخمک کشی، درمان ناباروری از طریق لقاح آزمایشگاهی یا ivf است، پس از تحریک تخمدانها با دارو، تخمک های بالغ از تخمدان خارج شده و در آزمایشگاه با اسپرم لقاح داده میشوند، سپس جنین های تشکیل شده برای انتقال به رحم یا انجماد آماده خواهند شد.
در مواردی که کیفیت یا تعداد اسپرم پایین باشد، از روش تزریق اسپرم به داخل تخمک استفاده میشود و برای انجام این روش، ابتدا تخمک های بالغ با عمل تخمک کشی جمعآوری شده و سپس یک اسپرم سالم به طور مستقیم داخل هر تخمک تزریق میشود تا احتمال تشکیل جنین افزایش یابد.
برخی درمان های سرطان مانند شیمی درمانی یا پرتودرمانی به ذخیره تخمدان آسیب میرسانند و در این شرایط، پیش از شروع درمان، تخمک های بالغ با عمل تخمک کشی جمعآوری و منجمد میشوند تا فرد در آینده شانس بارداری با تخمک های خود را حفظ کند.
برخی بانوان به دلایل شخصی، شغلی یا اجتماعی تصمیم میگیرند بارداری را به سال های آینده موکول کنند و در این شرایط، عمل تخمک کشی برای جمعآوری و انجماد تخمکها انجام میشود تا در زمان مناسب بتوان از آنها برای بارداری استفاده کرد.
روش گرفتن تخمک ها در IVF
در برنامه های اهدای تخمک، فرد اهداکننده پس از دریافت داروهای تحریک تخمدان، تحت عمل تخمک کشی قرار میگیرد، تخمک های جمع آوری شده برای کمک به زوج هایی که امکان استفاده از تخمک خود را ندارند، مورد استفاده قرار میگیرند و این فرآیند مطابق قوانین و ضوابط پزشکی انجام میشود.
برخی زنان به دلیل ابتلا به بیماری هایی که ممکن است در آینده عملکرد تخمدان را کاهش دهند یا قبل از انجام برخی جراحی های مرتبط با تخمدان، برای حفظ توانایی باروری خود اقدام به تخمک کشی و فریز تخمک میکنند، این روش فرصت بارداری در سال های آینده را افزایش میدهد.
برای دریافت نوبت مشاوره از دکتر سوزان پیروان بر روی لینک زیر کلیک کنید.
افرادی که به دلایل مختلف از جمله مشکلات باروری، نیازمند بهره گیری از سایر روش های کمک باروری هستند، کاندیدای عمل تخمککشی خواهند بود و در ادامه به برخی از شرایط و دلایلی که افراد را کاندیدای این عمل میکند، اشاره خواهد شد:
✔ زنانی که مشکلاتی مانند عدم تخمکگذاری یا تخمکگذاری نامنظم دارند، نیاز به تحریک تخمک گذاری و تخمک کشی دارند.
✔ افرادی که دچار انسداد با آسیب به لوله های فالوپ هستند و اسپرم نمیتواند به تخمک برسد، IVF و تخمک کشی راهحل مناسبی برای آنان است.
✔ زنانی که به اندومتریوز مبتلا هستند، با مشکلات باروری مواجه میشوند و نیاز به روش های کمک باروری مانند IVF دارند.
✔ مردانی که دارای اسپرم هایی با کیفیت پایین هستند روش ICSI به همراه تخمک کشی میتواند برای این افراد موثر باشد.
✔ زوجهایی که با وجود آزمایشها و ارزیابیهای مختلف، علت ناباروری آنها مشخص نشده است، به روش های کمک باروری مانند IVF و تخمک کشی نیاز دازند.
✔ در مواردی که یک زن نمیتواند بارداری را به دلیل مشکلات جسمی یا سلامتی تحمل کند، تخمک های او استخراج و با اسپرم همسرش لقاح داده میشود و جنین به رحم یک مادر جانشین منتقل میشود.
✔ زنان جوانی که قرار است تحت شیمی درمانی یا پرتودرمانی قرار گیرند و این درمانها به تخمدانها آسیب میرساند، تخمک های خود را پیش از شروع درمان جمع آوری و منجمد میکنند.
✔ زنانی که نیاز به جراحی های تخمدانی دارند که بر توانایی باروری آنها تاثیر میگذارد، میتوانند پیش از جراحی تخمک های خود را جمعآوری و منجمد کنند.
✔ افرادی که به دلایل شخصی یا اجتماعی مانند تمایل به تاخیر انداختن بارداری یا حفظ باروری برای آینده به استخراج و فریز تخمک نیاز دارند.
آمادگی های لازم پیش از عمل تخمک کشی یا پانکچر بسیار حائز اهمیت است تا اطمینان حاصل شود که فرایند به بهترین شکل ممکن انجام میشود و خطرات و عوارض احتمالی به حداقل میرسد، در ادامه به مهمترین اقدامات و آمادگیهای پیش از عمل تخمک کشی اشاره میشود:
بیشتر بخوانید: درمان ناباروری
عمل تخمک کشی یکی از مراحل اصلی درمان ناباروری به روش IVF و ICSI است که با هدف جمع آوری تخمک های بالغ از تخمدان انجام میشود، این روش کمتهاجمی به صورت سرپایی، تحت هدایت سونوگرافی و با بیهوشی سبک یا آرام بخشی انجام میشود و اغلب کمتر از ۳۰ دقیقه طول میکشد.
پیش از عمل، پزشک داروهای هورمونی را برای تحریک تخمدانها تجویز میکند تا به جای یک تخمک، چندین فولیکول به طور همزمان رشد کنند و در این مدت، بیمار با انجام سونوگرافی های منظم و آزمایش خون تحت نظر قرار میگیرد تا زمان مناسب برای تخمک کشی مشخص شود.
زمانی که فولیکول ها به اندازه مناسب برسند، آمپول نهایی برای تکمیل بلوغ تخمک ها تزریق میشود، عمل تخمک کشی معمولا حدود ۳۴ تا ۳۶ ساعت پس از این تزریق انجام میشود تا تخمک ها در بهترین مرحله برای جمعآوری قرار داشته باشند.
در روز عمل، بیمار تحت بیهوشی کوتاه مدت یا آرام بخشی وریدی قرار میگیرد تا در طول تخمک کشی احساس درد یا ناراحتی نداشته باشد و این نوع بیهوشی سبک است و بیمار مدت کوتاهی پس از پایان عمل هوشیاری کامل خود را به دست میآورد.
پزشک با استفاده از سونوگرافی واژینال، یک سوزن بسیار ظریف را از طریق دیواره واژن وارد تخمدان میکند و مایع داخل فولیکولها را که حاوی تخمکهای بالغ است، به آرامی تخلیه میکند، این کار برای هر دو تخمدان در صورت نیاز انجام میشود و نیازی به ایجاد برش روی شکم ندارد.
مایع جمع آوری شده بلافاصله به آزمایشگاه جنین شناسی منتقل میشود و متخصص جنین شناسی تخمک های سالم و بالغ را از مایع فولیکولی جدا کرده و کیفیت آنها را بررسی میکند و سپس این تخمکها برای لقاح با اسپرم در روش IVF یا ICSI آماده میشوند.
نحوه گرفتن تخمک
اثر بخشی عمل پانکچر به عوامل مختلفی بستگی دارد، در ادامه به جزئیات اثر بخشی این عمل و عوامل مؤثر بر آن پرداخته میشود:
بیشتر بخوانید: تعیین زمان تخمک گذاری
روش گرفتن تخمک در میکرواینجکشن و آی وی اف
عمل تخمک کشی به طور عمومی یک روش ایمن و مؤثر در فرآیندهای باروری مانند IVF است، اما مانند هر عمل پزشکی دیگری، با عوارض و مشکلاتی همراه است که در ادامه این مطلب به عوارض احتمالی عمل تخمک کشی و راههای کنترل آنها میپردازیم:
پس از عمل تخمک کشی، بیمار درد خفیف یا ناراحتی در ناحیه شکم، پایین کمر یا ناحیه واژن تجربه میکند و این درد با داروهای ضد درد ساده قابل کنترل است، استفاده از داروهای ضد درد تجویز شده توسط پزشک و استراحت مناسب به کاهش درد کمک میکند.
خونریزی مختصر از واژن یا ناحیه تخمدان ها پس از عمل مشاهده میشود و این خونریزی خفیف و موقتی است، در اکثر موارد، خونریزی مختصر نیازی به درمان خاصی ندارد، اما در صورت مشاهده خونریزی شدید یا مداوم، باید به پزشک مراجعه کرد.
عفونت در ناحیه واژن یا تخمدان ها ممکن است در برخی موارد به دلیل ورود باکتریها در طول عمل رخ دهد و استفاده از آنتی بیوتیک ها طبق تجویز پزشک و مراقبت مناسب از بهداشت به پیشگیری و درمان عفونت کمک میکند.
پرفوراسیون یا سوراخ شدن تخمدان ها در نتیجه خطای تکنیکی یا آسیب به تخمدان ها در طول عمل رخ میدهد و این وضعیت نیاز به جراحی یا درمان خاص دارد، نظارت دقیق و درمان به موقع در صورت بروز این عارضه ضروری است.
آسیب به بافت های اطراف مانند مثانه یا رودهها ممکن است در موارد نادر رخ دهد و نیاز به جراحی یا درمان ویژه داشته باشد.
رعایت مراقبت های بعد از عمل تخمک کشی نقش مهمی در کاهش عوارض، تسریع بهبودی و افزایش آمادگی بدن برای ادامه مراحل درمان ناباروری دارد و بیشتر افراد طی یک تا دو روز به فعالیت های عادی خود بازمیگردند، اما رعایت توصیه های پزشک در این مدت ضروری است:
سوالات متداول
عمل تخمک کشی با بیهوشی سبک یا آرام بخشی انجام میشود؛ بنابراین در حین عمل دردی احساس نمیشود و پس از آن نیز درد یا گرفتگی خفیف شکم ایجاد میشود که طی چند روز برطرف میشود.
عمل تخمک کشی بین ۱۵ تا ۳۰ دقیقه طول میکشد و با احتساب زمان آماده سازی و ریکاوری، بیمار اغلب چند ساعت در مرکز درمانی حضور دارد و همان روز مرخص میشود.
در نهایت…
پانکچر یا تخمک کشی یکی از مراحل حیاتی در فرایند IVF یا همان لقاح مصنوعی است که به منظور جمع آوری تخمک های بالغ از تخمدانها انجام میشود، این مرحله نیازمند دقت و مهارت بالا است و نقش مهمی در موفقیت نهایی درمان های باروری دارد و اثر بخشی عمل تخمک کشی به عوامل متعددی بستگی دارد که شامل کیفیت و تعداد تخمک های جمع آوری شده، وضعیت تخمدانها، تکنیکهای بهکاررفته و وضعیت سلامت عمومی بیمار است.
دکتر سوزان پیروان
جراح و متخصص زنان
درمانهای فوق تخصصی ناباروری
ایشان در سال ۱۳۷۴ از دانشگاه بهشتی با رتبه دوم برد کشوری فارغ التحصیل شدند. دکتر پیروان در سال ۱۳۸۱ دوره ی تکمیلی نازایی در پژوهشگاه رویان گذراندند.
