انتقال جنین یکی از مهمترین مراحل در فرایند درمان ناباروری با روش لقاح خارج از رحم (IVF) است که نقش تعیینکنندهای در موفقیت بارداری دارد. زمانبندی مناسب این مرحله، بسته به شرایط فردی بیمار، میتواند بر نرخ لانهگزینی و در نهایت نتیجه بارداری تاثیر بگذارد. انتخاب زمان ایدهآل برای انتقال جنین به عوامل مختلفی از جمله کیفیت جنین، وضعیت رحم، سطح هورمونها و سابقه پزشکی بیمار بستگی دارد. بهطور کلی، انتقال جنین میتواند بهصورت تازه یا منجمد انجام شود که هرکدام مزایا و معایب خاص خود را دارند. در این مقاله، به بررسی زمانبندی بهینه برای انتقال جنین پس از تخمککشی، معیارهای تعیینکننده این زمان و تأثیر آن بر موفقیت درمانهای باروری میپردازیم.
بیشتر بخوانید: فوق تخصص درمان ناباروری در تهران
زمان مناسب برای انتقال جنین پس از تخمککشی به عوامل متعددی بستگی دارد که میتوان آنها را در چند دسته کلی بررسی کرد:
جنینهای حاصل از لقاح میتوانند در مراحل مختلفی مانند روز دوم (چهار سلولی)، روز سوم (مورولا) یا روز پنجم (بلاستوسیست) منتقل شوند. انتخاب مرحله مناسب به کیفیت رشد جنین و شرایط رحم بستگی دارد. انتقال در مرحله بلاستوسیست معمولاً شانس بالاتری برای لانهگزینی دارد.
ضخامت و پذیرش آندومتر نقش مهمی در موفقیت انتقال جنین دارد. ضخامت مناسب معمولاً بین 8 تا 12 میلیمتر در نظر گرفته میشود. در برخی موارد، اگر رحم از نظر هورمونی یا فیزیکی آماده نباشد، ممکن است انتقال تازه به تعویق افتاده و جنینها منجمد شوند تا رحم در سیکل بعدی به شرایط بهینه برسد.
هورمونهایی مانند استرادیول و پروژسترون نقش کلیدی در آمادهسازی رحم دارند. اگر سطح این هورمونها بعد از تحریک تخمدان بیش از حد بالا باشد، ممکن است لانهگزینی با مشکل مواجه شود. در چنین شرایطی، پزشکان معمولاً انتقال جنین فریز شده (FET) را در سیکل بعد توصیه میکنند.
در برخی از بیماران، تحریک تخمدان میتواند منجر به عوارضی مانند سندرم تحریک بیش از حد تخمدان (OHSS) شود. در این صورت، انتقال تازه ممکن است خطرناک باشد و به تعویق انداختن آن تا زمان بهبود شرایط بیمار توصیه شود.
در بیمارانی که چندین بار با شکست در لانهگزینی مواجه شدهاند، ممکن است بهترین متخصص زنان استراتژیهای متفاوتی را برای زمان انتقال در نظر بگیرد. این موارد شامل بررسیهای ایمونولوژیک، بیوپسی آندومتر و حتی تغییر در زمانبندی انتقال جنین میشود.
انتقال جنین تازه معمولاً در روز سوم یا پنجم پس از تخمککشی انجام میشود، مشروط بر اینکه شرایط هورمونی و رحمی مناسب باشد. اما در انتقال جنین منجمد (FET) در سیکلهای بعدی و پس از آمادهسازی رحم صورت میگیرد و در بسیاری از موارد، به دلیل کنترل بهتر محیط رحمی، شانس موفقیت بیشتری دارد.
بیشتر بخوانید: مراقبت های بعد از انتقال جنین
زمان انتقال جنین پس از تخمککشی معمولاً به مرحله رشد جنین و شرایط بیمار بستگی دارد. بهطور کلی، انتقال جنین در یکی از این زمانها انجام میشود:
در این حالت، جنینها هنوز در مرحله چهار تا هشت سلولی هستند.معمولاً در شرایطی انجام میشود که رشد جنین در محیط آزمایشگاهی کند باشد یا تعداد جنینهای با کیفیت محدود باشد. احتمال موفقیت کمتر از انتقال بلاستوسیست است، اما در برخی بیماران میتواند گزینه مناسبی باشد.
در این مرحله، جنین به بلاستوسیست تبدیل شده و از نظر رشدی آماده لانهگزینی در رحم است.احتمال موفقیت بالاتر از انتقال زودهنگام است زیرا تنها جنینهای قویتر تا این مرحله رشد میکنند.امروزه، انتقال در مرحله بلاستوسیست ترجیح داده میشود، زیرا احتمال بارداری موفق را افزایش میدهد.
اگر شرایط رحم برای انتقال تازه مناسب نباشد (مثلاً در صورت افزایش بیش از حد هورمونها یا خطر سندرم تحریک بیش از حد تخمدان)، جنینها منجمد شده و در یک سیکل دیگر منتقل میشوند.این انتقال معمولاً بین یک تا چند ماه بعد از تخمککشی و پس از آمادهسازی آندومتر انجام میشود.
بیشتر بخوانید: تغذیه بعد از انتقال جنین
رعایت برخی نکات قبل از انتقال جنین میتواند شانس موفقیت در لانهگزینی و بارداری را افزایش دهد. این نکات شامل مراقبتهای پزشکی، تغذیهای و سبک زندگی است که در ادامه به آنها پرداخته میشود:
پزشک معمولاً با سونوگرافی و آزمایشهای هورمونی وضعیت رحم و آندومتر را ارزیابی میکند.ضخامت آندومتر باید در محدوده 8 تا 12 میلیمتر باشد تا پذیرای جنین باشد.در صورت عدم آمادگی آندومتر، ممکن است انتقال به تعویق بیفتد.
داروهای هورمونی مانند پروژسترون و استروژن طبق دستور پزشک مصرف شوند، زیرا نقش مهمی در آمادهسازی رحم دارند. در برخی موارد، داروهای رقیقکننده خون مانند آسپرین یا هپارین برای بهبود جریان خون رحمی تجویز میشود.
استرس میتواند بر تعادل هورمونی تأثیر بگذارد و شانس لانهگزینی را کاهش دهد. مدیتیشن، یوگا، پیادهروی سبک و خواب کافی به آرامش ذهنی کمک میکند.
مصرف غذاهای سرشار از آنتیاکسیدانها، ویتامین E، امگا 3 و پروتئین توصیه میشود.پرهیز از کافئین، الکل، غذاهای فراوریشده و چربیهای ناسالم ضروری است. نوشیدن آب کافی برای حفظ تعادل مایعات بدن مهم است.
ورزشهای سنگین و فعالیتهای فیزیکی شدید ممکن است انقباضات رحمی را افزایش دهد و لانهگزینی را دشوار کند. رابطه جنسی قبل از انتقال جنین در برخی موارد توصیه نمیشود، زیرا میتواند روی انقباضات رحمی تأثیر بگذارد.
هنگام مراجعه برای انتقال جنین، مثانه باید نیمهپر باشد تا پزشک بتواند سونوگرافی دقیقتری انجام دهد و کاتتر به راحتی وارد رحم شود.
اگر علائم سندرم تحریک بیش از حد تخمدان (OHSS) مشاهده شود یا رحم آماده نباشد، ممکن است انتقال به تعویق بیفتد و جنینها منجمد شوند.
نتیجهگیری
انتخاب بهترین زمان برای انتقال جنین پس از تخمککشی به عوامل متعددی از جمله مرحله رشد جنین، وضعیت رحم، تعادل هورمونی و شرایط کلی بیمار بستگی دارد. بهطور کلی، انتقال میتواند در روز دوم یا سوم (مرحله تقسیم سلولی) یا در روز پنجم تا ششم (مرحله بلاستوسیست) انجام شود، که گزینه دوم معمولاً شانس موفقیت بالاتری دارد. در برخی موارد، بهویژه زمانی که رحم برای پذیرش جنین آماده نیست یا سطح هورمونها نامتعادل است، پزشکان توصیه میکنند که جنینها منجمد شده و در سیکل بعدی انتقال داده شوند. بنابراین، تعیین زمان ایدهآل برای انتقال باید بر اساس بررسیهای دقیق پزشکی و شرایط فردی بیمار صورت گیرد تا بیشترین احتمال لانهگزینی و بارداری موفق فراهم شود.
دکتر سوزان پیروان
جراح و متخصص زنان
درمانهای فوق تخصصی ناباروری
ایشان در سال ۱۳۷۴ از دانشگاه بهشتی با رتبه دوم برد کشوری فارغ التحصیل شدند. دکتر پیروان در سال ۱۳۸۱ دوره ی تکمیلی نازایی در پژوهشگاه رویان گذراندند.
