عمل تخمک کشی چیست و چگونه انجام می‌‎شود؟

عمل تخمک‌کشی یا پانکچر یکی از مراحل کلیدی در فرایند لقاح آزمایشگاهی (IVF) است. در این روش، تخمک‌های بالغ از تخمدان‌های زن جمع‌آوری می‌شوند تا برای باروری در محیط آزمایشگاهی استفاده شوند. این مرحله از اهمیت بسیاری برخوردار است، زیرا تخمک‌های جمع‌آوری‌شده برای لقاح با اسپرم و تشکیل جنین مورد استفاده قرار می‌گیرند.

آمادگی پیش از عمل تخمک کشی

آمادگی‌های لازم پیش از عمل تخمک‌کشی (پانکچر) بسیار حائز اهمیت است تا اطمینان حاصل شود که فرایند به بهترین شکل ممکن انجام می‌شود و خطرات و عوارض احتمالی به حداقل می‌رسد. در ادامه به مهم‌ترین اقدامات و آمادگی‌های پیش از عمل تخمک‌کشی اشاره می‌شود:

تحریک تخمدان‌ها: پزشک داروهای هورمونی مانند گنادوتروپین‌ها تجویز می‌کند تا تخمدان‌ها تحریک شوند و چندین فولیکول بالغ تولید کنند.

تزریق نهایی: دارویی به نام هورمون لوتئینه‌کننده (LH) یا hCG (گنادوتروپین کوریونی انسانی) به منظور بلوغ نهایی تخمک‌ها حدود 34 تا 36 ساعت قبل از پانکچر تزریق می‌شود.

آزمایش خون: برای ارزیابی سطح هورمون‌ها و اطمینان از سلامت کلی بدن تست های اولیه انجام می‌شود.

سونوگرافی: برای نظارت بر رشد فولیکول‌ها و تخمدان‌ها از سونوگرافی استفاده می شود.

ناشتا بودن: معمولاً از نیمه‌شب قبل از عمل تخمک‌کشی باید ناشتا باشید و از خوردن و نوشیدن خودداری کنید، مگر اینکه پزشک توصیه دیگری داشته باشد.

مشاوره پزشکی: شرکت در جلسات مشاوره با پزشک و تیم درمانی برای دریافت اطلاعات کامل درباره فرایند، مزایا، خطرات و عوارض احتمالی.

لباس راحت: در روز عمل لباس‌های راحت و گشاد بپوشید تا پس از عمل احساس راحتی بیشتری داشته باشید.

مدیریت استرس: تکنیک‌های آرامش‌بخش مانند مدیتیشن، تنفس عمیق و یوگا می‌توانند به کاهش استرس و اضطراب کمک کنند.

دوش گرفتن: روز قبل از عمل دوش بگیرید و بهداشت شخصی خود را رعایت کنید.

عدم استفاده از عطر و محصولات قوی: از استفاده از عطر، لوسیون‌ها و محصولات قوی بپرهیزید، زیرا ممکن است به تجهیزات و محیط اتاق عمل حساسیت ایجاد کنند.

دستورات خاص: هرگونه دستورالعمل خاصی که پزشک یا تیم درمانی به شما ارائه می‌دهند از جمله مصرف یا عدم مصرف داروهای خاص را با دقت دنبال کنید

بیشتر بخوانید: درمان ناباروری

نحوه انجام عمل تخمک کشی

عمل تخمک‌کشی (پانکچر) مرحله‌ای حیاتی در فرآیند لقاح آزمایشگاهی (IVF) است که شامل جمع‌آوری تخمک‌های بالغ از تخمدان‌ها برای استفاده در باروری آزمایشگاهی است. این فرآیند به دقت و مهارت نیاز دارد و به طور معمول تحت نظارت یک تیم پزشکی متخصص انجام می‌شود. در ادامه به نحوه انجام عمل تخمک‌کشی به طور دقیق پرداخته می‌شود:

✅ انجام فرایند آمادگی قبل از عمل که شامل تحریک تخمک گذاری با داروهای هورمونی است و طی آن پزشک با استفاده از سونوگرافی و آزمایش‌های هورمونی، رشد فولیکول‌ها را تحت نظر قرار می‌دهد.

✅ حدود 34 تا 36 ساعت قبل از عمل تزریق نهایی هورمون LH یا hCG انجام می‌شود.

✅ عمل تخمک‌کشی معمولاً تحت بی‌هوشی ملایم (سداتیو) یا بی‌حسی موضعی انجام می‌شود. بیمار ممکن است در حالت خواب‌آلودگی ملایم باشد.

✅ پزشک با استفاده از سونوگرافی واژینال که به عنوان هدایت‌کننده برای فرایند عمل عمل می‌کند، فولیکول‌های تخمدان‌ها را مشاهده می‌کند.

✅ یک سوزن نازک و بلند از طریق دیواره واژن به داخل تخمدان‌ها هدایت می‌شود. این سوزن به کمک سونوگرافی به دقت به فولیکول‌ها هدایت می‌شود.

✅ مایع داخل فولیکول‌ها که حاوی تخمک‌ها است، با استفاده از سوزن جمع‌آوری می‌شود. این مایع به آزمایشگاه منتقل می‌شود.

✅ بعد از عمل، بیمار ممکن است نیاز به استراحت کوتاه مدت داشته باشد. احساس درد یا ناراحتی خفیف ممکن است طبیعی باشد.

✅ پزشک ممکن است داروهای ضد درد یا آرام‌بخش برای کنترل درد تجویز کند و توصیه‌هایی برای مراقبت پس از عمل ارائه دهد.

✅ پزشک به بررسی علائم عوارض احتمالی مانند عفونت یا سندرم تحریک بیش از حد تخمدان‌ها (OHSS) ادامه می‌دهد. در صورت بروز علائم غیر عادی، بیمار باید به پزشک مراجعه کند.

✅ مایع فولیکولی جمع‌آوری‌شده به آزمایشگاه منتقل می‌شود، جایی که تخمک‌ها از مایع جدا شده و ارزیابی می‌شوند. تخمک‌های بالغ و با کیفیت مناسب برای لقاح انتخاب می‌شوند.

اثر بخشی عمل تخمک کشی

اثر بخشی عمل تخمک‌کشی (پانکچر) به عوامل مختلفی بستگی دارد، در ادامه به جزئیات اثر بخشی این عمل و عوامل مؤثر بر آن پرداخته می‌شود:

تعداد تخمک‌ها : تعداد تخمک‌های جمع‌آوری‌شده تأثیر زیادی بر موفقیت لقاح و در نتیجه، موفقیت درمان باروری دارد. جمع‌آوری تعداد بیشتر تخمک می‌تواند شانس به دست آوردن تخمک‌های با کیفیت و موفقیت در لقاح را افزایش دهد.

کیفیت تخمک‌ها: تخمک‌های بالغ و با کیفیت بالا شانس بیشتری برای لقاح و تشکیل جنین سالم دارند. کیفیت تخمک‌ها به عواملی مانند سن زن و سلامت عمومی او بستگی دارد.

پاسخ به داروهای هورمونی : نحوه پاسخ تخمدان‌ها به داروهای هورمونی که برای تحریک تخمک‌گذاری تجویز می‌شود، بر موفقیت جمع‌آوری تخمک‌ها تاثیر دارد. پاسخ خوب به داروها می‌تواند به تولید تعداد مناسب تخمک‌های بالغ کمک کند.

سلامت تخمدان‌ها : وضعیت سلامت تخمدان‌ها، از جمله وجود کیست‌ها، تومورها یا سایر مشکلات تخمدانی، می‌تواند بر نتیجه عمل تخمک‌کشی تأثیر بگذارد.

دقت در پانکچر: دقت در هدایت سوزن و جمع‌آوری مایع فولیکولی با استفاده از سونوگرافی، نقش مهمی در اثربخشی تخمک‌ کشی دارد. تکنیک‌های پیشرفته و تجربه پزشک می‌تواند به بهبود کیفیت جمع‌آوری کمک کند.

آزمایشگاه و ارزیابی تخمک‌ها : کیفیت و توانمندی آزمایشگاه در ارزیابی و آماده‌سازی تخمک‌ها برای لقاح می‌تواند بر موفقیت درمان تأثیر بگذارد.

سن زن: سن زن یکی از عوامل کلیدی در کیفیت تخمک‌ها است. با افزایش سن، کیفیت تخمک‌ها کاهش می‌یابد که می‌تواند بر موفقیت عمل تأثیر بگذارد.

سلامت عمومی : وضعیت سلامت عمومی، رژیم غذایی، سبک زندگی و تعادل هورمونی فرد نیز می‌تواند بر اثربخشی عمل تخمک‌کشی و نتایج درمان تأثیر بگذارد.

سندرم تحریک بیش از حد تخمدان‌ها (OHSS): در برخی موارد، تحریک بیش از حد تخمدان‌ها ممکن است منجر به OHSS شود که می‌تواند بر نتیجه عمل تاثیر منفی بگذارد. این وضعیت باید تحت نظارت دقیق پزشک مدیریت شود.

عوارض جانبی : عوارض جانبی مانند درد، خونریزی یا عفونت ممکن است بر روند بهبودی و موفقیت عمل تأثیر بگذارد. مدیریت مناسب این عوارض مهم است.

بیشتر بخوانید: تعیین زمان تخمک گذاری

افراد کاندید عمل تخمک کشی

افرادی که به دلایل مختلف از جمله مشکلات باروری، نیازمند بهره گیری از سایر روش های کمک باروری هستند، کاندیدای عمل تخمک‌کشی خواهند بود. در ادامه به برخی از شرایط و دلایلی که افراد را کاندیدای این عمل می‌کند، اشاره خواهد شد:

✔ زنانی که مشکلاتی مانند عدم تخمک‌گذاری یا تخمک‌گذاری نامنظم دارند، ممکن است نیاز به تحریک تخمدان و تخمک‌کشی داشته باشند.

✔ افرادی که دچار انسداد با آسیب به لوله‌های فالوپ هستند و اسپرم نمی‌تواند به تخمک برسد، IVF و تخمک‌کشی راه‌حل مناسبی برای آنان است.

✔ زنانی که به اندومتریوز مبتلا هستند، ممکن است با مشکلات باروری مواجه شوند و نیاز به روش‌های کمک باروری مانند IVF داشته باشند.

✔ مردانی که دارای اسپرم‌هایی با کیفیت پایین هستند روش ICSI به همراه تخمک‌کشی می‌تواند برای این افراد موثر باشد.

✔ زوج‌هایی که با وجود آزمایش‌ها و ارزیابی‌های مختلف، علت ناباروری آنها مشخص نشده است، ممکن است به روش‌های کمک باروری مانند IVF و تخمک‌کشی نیاز داشته باشند.

✔ در مواردی که یک زن نمی‌تواند بارداری را به دلیل مشکلات جسمی یا سلامتی تحمل کند، تخمک‌های او استخراج و با اسپرم همسرش لقاح داده می‌شود و جنین به رحم یک مادر جانشین منتقل می‌شود.

✔ زنان جوانی که قرار است تحت شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی قرار گیرند و این درمان‌ها ممکن است به تخمدان‌ها آسیب برساند، می‌توانند تخمک‌های خود را پیش از شروع درمان جمع‌آوری و منجمد کنند.

✔ زنانی که نیاز به جراحی‌های تخمدانی دارند که ممکن است بر توانایی باروری آنها تاثیر بگذارد، می‌توانند پیش از جراحی تخمک‌های خود را جمع‌آوری و منجمد کنند.

✔ افرادی که به دلایل شخصی یا اجتماعی مانند تمایل به تاخیر انداختن بارداری یا حفظ باروری برای آینده به استخراج و فریز تخمک نیاز دارند.

عوارض عمل تخمک کشی

عمل تخمک‌کشی (پانکچر) به طور عمومی یک روش ایمن و مؤثر در فرآیندهای باروری مانند IVF است، اما مانند هر عمل پزشکی دیگری، ممکن است با عوارض و مشکلاتی همراه باشد. در ادامه این مطلب به عوارض احتمالی عمل تخمک‌کشی و راه‌های مدیریت آنها می‌پردازیم:

درد و ناراحتی: پس از عمل تخمک‌کشی، ممکن است بیمار درد خفیف یا ناراحتی در ناحیه شکم، پایین کمر یا ناحیه واژن تجربه کند. این درد معمولاً با داروهای ضد درد ساده قابل کنترل است. استفاده از داروهای ضد درد تجویز شده توسط پزشک و استراحت مناسب می‌تواند به کاهش درد کمک کند.

خونریزی مختصر: خونریزی مختصر از واژن یا ناحیه تخمدان‌ها ممکن است پس از عمل مشاهده شود. این خونریزی معمولاً خفیف و موقتی است. در اکثر موارد، خونریزی مختصر نیازی به درمان خاصی ندارد، اما در صورت مشاهده خونریزی شدید یا مداوم، باید به پزشک مراجعه کرد.

عفونت : عفونت در ناحیه واژن یا تخمدان‌ها ممکن است در برخی موارد به دلیل ورود باکتری‌ها در طول عمل رخ دهد. با استفاده از آنتی‌بیوتیک‌ها طبق تجویز پزشک و مراقبت مناسب از بهداشت می‌تواند به پیشگیری و درمان عفونت کمک کند.

پرفوراسیون تخمدان‌ها: پرفوراسیون (سوراخ شدن) تخمدان‌ها ممکن است در نتیجه خطای تکنیکی یا آسیب به تخمدان‌ها در طول عمل رخ دهد. این وضعیت نیاز به جراحی یا درمان خاص دارد. نظارت دقیق و درمان به موقع در صورت بروز این عارضه ضروری است.

آسیب به بافت‌های اطراف: آسیب به بافت‌های اطراف مانند مثانه یا روده‌ها ممکن است در موارد نادر رخ دهد و نیاز به جراحی یا درمان ویژه داشته باشد.

نتیجه گیری

پانکچر یا تخمک‌کشی یکی از مراحل حیاتی در فرایند IVF یا همان لقاح مصنوعی است که به منظور جمع‌آوری تخمک‌های بالغ از تخمدان‌ها انجام می‌شود. این مرحله نیازمند دقت و مهارت بالا است و نقش مهمی در موفقیت نهایی درمان‌های باروری دارد. اثر بخشی عمل تخمک‌کشی به عوامل متعددی بستگی دارد که شامل کیفیت و تعداد تخمک‌های جمع‌آوری‌شده، وضعیت تخمدان‌ها، تکنیک‌های به‌کاررفته و وضعیت سلامت عمومی بیمار است. با نظارت دقیق پزشک، استفاده از تکنیک‌های پیشرفته و رعایت آمادگی‌های لازم، می‌توان به افزایش شانس موفقیت درمان‌های باروری کمک کرد.