آیا تا به حال دچار دردهای مزمن لگنی شدهاید؟ آیا دوران قاعدگیتان با دردهای طاقتفرسا همراه است که زندگی روزمرهتان را مختل میکند؟ اگر پاسخ شما مثبت است، شاید با بیماریای به نام اندومتریوز (Endometriosis) مواجه باشید؛ اختلالی خاموش اما عمیق، که میلیونها زن را در سراسر جهان درگیر خود کرده است. در این مقاله، به بررسی اندومتریوز، علائم و علتهای بروز آن میپردازیم. اگر شما هم نگران سلامت باروری، دردهای مبهم لگنی یا حتی آينده بارداری خود هستید، تا پایان این مطلب همراه ما باشید.
اندومتریوز به وضعیتی گفته میشود که در آن بافتی شبیه به پوشش داخلی رحم (اندومتر) در خارج از رحم رشد میکند. این بافت میتواند در نواحی مختلفی مانند تخمدانها، لولههای فالوپ، دیواره لگن و حتی در موارد نادر، روده یا مثانه یافت شود. این بافت مانند اندومتر داخل رحم، تحت تاثیر چرخه قاعدگی تغییر میکند و خونریزی دارد. اما برخلاف اندومتر واقعی که در قاعدگی دفع میشود، این نوع بافت جایی برای خروج ندارد. همین موضوع باعث التهاب، چسبندگی، تشکیل کیست و دردهای مزمن خواهد شد.
توضیحات دکتر سوزان پیروان جراح و متخصص زنان درباره اندومتریوز
علائم این بیماری میتواند از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد، اما شایعترین آنها عبارتند از:
نکته مهم این است که شدت درد لزوما با شدت بیماری ارتباط مستقیم ندارد؛ برخی زنان با اندومتریوز شدید، علائم خفیفی دارند و برعکس این موضوع نیز ممکن است رخ دهد.
در این مرحله، تنها تعداد کمی ضایعه سطحی یا لکههای کوچک اندومتریوز در ناحیه لگن مشاهده میشود. چسبندگیها یا بافت زخم وجود ندارد یا بسیار اندک است. علائم ممکن است خفیف یا حتی بدون نشانه باشند.
ضایعات بیشتر و عمیقتری نسبت به مرحله اول دیده میشود. ممکن است چند چسبندگی نازک در لگن یا اطراف تخمدانها وجود داشته باشد. در این سطح، ممکن است دردهای قاعدگی و ناراحتی لگنی شروع شوند.
در این مرحله، اندومتریوز به شکل ضایعات عمیقتر، کیستهای اندومتریوزی (مانند کیست شکلاتی) در تخمدان و چسبندگیهای واضحتر در لولههای رحمی یا سایر اندامهای لگنی دیده میشود. اغلب با درد مزمن لگن و مشکلات باروری همراه است.
شدیدترین مرحله بیماریست که شامل درگیری گستردهی بافتی، کیستهای بزرگ تخمدانی، چسبندگیهای متراکم بین رحم، تخمدان، روده یا مثانه است. بارداری به شدت دشوار میشود و علائم شدید و مزمن هستند.
متاسفانه، اندومتریوز بیماریای مزمن است و در حال حاضر یک درمان قطعی و واحد برای این عارضه وجود ندارد. البته روشهای درمانی برای کاهش درد و بهبود وضعیت عمومی بیمار توسط پزشک معالج برای شخص، تجویز خواهد شد.
بیشتر بخوانید: برای آگاهی از درمان تخصصی و روشهای بهبود این بیماری، مقاله درمان بیماری اندومتریوز را مطالعه نمایید.
علت دقیق آندومتریوز هنوز به طور کامل مشخص نیست، اما نظریههای مختلفی در این باره وجود دارد که موارد زیر میتواند در بروز این بیماری نقش داشته باشد:
قاعدگی وارونه: در این عارضه بخشی از خون قاعدگی به جای خروج از واژن، از طریق لولههای فالوپ وارد حفره لگنی شده و بافتهای اندومتریال در آنجا کاشته میشوند.
تغییر سلولهای پوشش داخل حفره شکم: سلولهای این قسمت شبیه به رحم هستند، گاهی با تغییراتی ممکن است به بافت اضافه رحمی تبدیل شوند.
انتقال از راه خون یا لنف: سلولهای اندومتریال ممکن است از طریق جریان خون یا لنف به سایر نقاط بدن منتقل شوند.
زمینه ژنتیکی: زنانی که بستگان درجه یک آنها (مثل مادر یا خواهر) به اندومتریوز مبتلا هستند، بیشتر در معرض ابتلا قرار خواهند داشت.
ناهنجاریهای مادرزادی دستگاه تناسلی: مشکلات مادرزادی مانند انسداد واژن یا ناهنجاریهای رحمی میتوانند باعث برگشت خون قاعدگی به داخل لگن (قاعدگی وارونه) شوند.
تشخیص این عارضه کار سادهای نیست و گاهی سالها طول میکشد تا فرد متوجه بیماری خود شود. برای اینکه از درد رهایی پیدا کنید باید تحت نظر بهترین متخصص زنان و زایمان در تهران باشید. پزشکان برای تشخیص دقیق از روشهای زیر استفاده میکنند:
یکی از نگرانیهای اصلی زنان مبتلا به اندومتریوز، ناباروری است. این بیماری میتواند از طریق عوامل زیر بر باروری تاثیر بگذارد:
ایجاد چسبندگیها بین اندامهای لگنی: مانع حرکت طبیعی تخمک و اسپرم در لگن میشود.
انسداد لولههای فالوپ: از رسیدن تخمک به اسپرم و لقاح جلوگیری میکند.
اختلال در تخمکگذاری: باعث کاهش یا توقف آزاد شدن تخمکهای سالم میشود.
کاهش کیفیت تخمک یا محیط نامناسب برای لانهگزینی جنین: شانس باروری را کاهش داده یا از لانهگزینی موفق (جای گیری صحیح جنین اولیه درون رحم) جلوگیری میکند.
بیشتر بخوانید: برای مطالعه بیشتر درباره این موضوع مقاله اندومتریوز و ناباروری را مطالعه کنید.
زندگی با این بیماری ممکن است دشوار و پر از فراز و نشیب باشد، اما با انتخاب سبک زندگی مناسب و مراقبتهای روزانه، میتوان علائم آن را تا حد زیادی کنترل کرد و کیفیت زندگی را بهبود بخشید. در ادامه چند راهکار کاربردی برای مدیریت بهتر این بیماری به شما ارائه میکنیم:
تغذیه سالم یکی از موثرترین راهها برای کاهش التهاب در بدن و کنترل دردهای ناشی از اندومتریوز است. مصرف غذاهای حاوی اسیدهای چرب امگا-۳ مانند ماهی سالمون و گردو، انواع سبزیجات تازه، میوهها و غلات کامل میتواند به کاهش التهاب کمک کند. در مقابل، توصیه میشود مصرف گوشت قرمز، غذاهای فرآوریشده و قندهای صنعتی محدود شود، چرا که ممکن است علائم بیماری را تشدید کنند.
فعالیت بدنی ملایم مانند یوگا، پیاده روی روزانه یا حرکات کششی میتواند دردهای لگنی را کاهش دهد و جریان خون در ناحیه شکم را بهبود بخشد. علاوه بر این، ورزش به ترشح اندورفین (هورمون ضد درد طبیعی بدن) کمک میکند و خلق و خو را بهتر میسازد.
استرس مزمن میتواند علائم اندومتریوز را تشدید کند. استفاده از تکنیکهایی مثل مدیتیشن، تمرینات تنفس عمیق، ماساژ درمانی یا حتی وقت گذراندن در طبیعت، میتواند به کنترل اضطراب و کاهش تنشهای عضلانی کمک کند. آرامش ذهنی نقش مهمی در بهبود وضعیت عمومی بیمار دارد.
بدن برای بازسازی و ترمیم خود به خواب کافی نیاز دارد. افرادی که با دردهای مزمن دست و پنجه نرم میکنند، باید خواب شبانه با کیفیت و منظم داشته باشند، زیرا کم خوابی میتواند آستانه تحمل درد را کاهش دهد و عملکرد روزانه را مختل کند.
اندومتریوز فقط یک درد فیزیکی نیست، بلکه تجربهای است که بر تمام جنبههای زندگی زنانه سایه میاندازد؛ از کار و تحصیل گرفته تا روابط عاطفی و بارداری. با این حال، آگاهی، تشخیص زودهنگام و انتخاب روش درمانی مناسب میتواند گامی بزرگ در جهت بهبود زندگی مبتلایان باشد. اگر شما یا یکی از عزیزانتان با علائم مشکوک به اندومتریوز روبرو هستید، مشاوره با متخصص زنان را جدی بگیرید. همین الان برای درمان اقدام کنید و نوبت بگیرید.
دکتر سوزان پیروان
جراح و متخصص زنان
درمانهای فوق تخصصی ناباروری
ایشان در سال ۱۳۷۴ از دانشگاه بهشتی با رتبه دوم برد کشوری فارغ التحصیل شدند. دکتر پیروان در سال ۱۳۸۱ دوره ی تکمیلی نازایی در پژوهشگاه رویان گذراندند.
