جراحی سرکلاژ، که بهعنوان دوختن دهانه رحم نیز شناخته میشود، یک روش درمانی برای کمک به حفظ بارداری در برخی از زنان است. این جراحی زمانی انجام میشود که دهانه رحم، به دلیل ضعف یا نارسایی، توانایی خود را در حفظ بارداری از دست داده باشد. ضعف دهانه رحم، که به آن نارسایی سرویکس نیز میگویند، میتواند به باز شدن زودرس دهانه رحم و در نتیجه سقط جنین یا زایمان زودرس منجر شود. طی این عمل به کمک بخیههای پزشکی، دهانه رحم بسته یا تقویت میشود تا جنین در جای خود باقی بماند و بارداری به مراحل نهایی خود برسد.این جراحی یک اقدام پیشگیرانه است که معمولاً در زنانی که سابقه سقط جنین یا زایمان زودرس به دلیل نارسایی سرویکس دارند، انجام میشود.در این مقاله به بررسی کامل این عمل می پردازیم.
عمل سرکلاژ یا بستن دهانه رحم در شرایط خاصی انجام میشود که دهانه رحم توانایی کافی برای حفظ بارداری را نداشته باشد. این وضعیت که به نارسایی دهانه رحم یا نارسایی سرویکس معروف است، زمانی رخ میدهد که دهانه رحم پیش از موعد و بدون انقباضات رحم باز شود. این مسئله میتواند خطر سقط جنین یا زایمان زودرس را افزایش دهد. عمل سرکلاژ برای تقویت دهانه رحم و کمک به ادامه بارداری انجام میشود.
عمل سرکلاژ قبل از شروع علائم نارسایی دهانه رحم به منظور پیشگیری انجام می شود که معمولاً در هفتههای ۱۲ تا ۱۴ بارداری است. اما گاهی دهانه رحم در معاینات یا سونوگرافی کوتاه شده یا باز شدن زودرس آن مشاهده میشود. در نتیجه متخصص زنان و زایمان می تواند این عمل را به صورت اورژانسی انجام دهد که معمولاً این اتفاق بین هفتههای ۱۴ تا ۲۴ بارداری رخ می دهد. همچنینی اگر در سونوگرافیهای دورهای بارداری مشخص شود که طول دهانه رحم کمتر از حد طبیعی (معمولاً زیر ۲۵ میلیمتر) است، پزشک متخصص اننجام سرکلاژ را تجویز میکند.
این عمل در زنانی که از طریق لقاح مصنوعی باردار شده اند نیز تجویز می شود و معمولا در افرادی که دهانه رحم ضعیفی دارند پس از انتقال جنین، پزشک ممکن است سرکلاژ را توصیه کند.
عمل سرکلاژ با روشهای مختلفی انجام میشود که بسته به شرایط فرد، زمان بارداری و نظر پزشک انتخاب میشود. در ادامه، روشهای اصلی سرکلاژ توضیح داده شده است:
این روش رایجترین نوع سرکلاژ است که بهترین متخصص زنان از طریق واژن، اطراف دهانه رحم را بخیه میزنند تا آن را تقویت کنند.
معمولاً بین هفتههای ۱۲ تا ۱۴ بارداری و بهعنوان یک روش پیشگیرانه انجام میشود این روش کمتهاجمی بوده و بهطور سرپایی انجام میشود. بخیهها پس از رسیدن بارداری به هفته ۳۶-۳۸ یا در زمان شروع زایمان طبیعی برداشته میشوند.
این روش در شرایط خاصی بهکار میرود. به گونه ای که بخیهها از طریق یک برش کوچک در شکم، بالاتر از دهانه رحم زده میشوند. و معمولا پیش از بارداری در زنانی که سابقه نارسایی شدید دهانه رحم دارند. این روش نیازمند جراحی باز یا لاپاراسکوپی است و معمولاً تحت بیهوشی عمومی انجام میشود. بخیهها دائمی هستند و پس از زایمان از بین نمیروند. برای زایمان، معمولاً به روش سزارین نیاز است. در نتیجه این روش به صورت دائمی است.
این روش در شرایط اضطراری و زمانی که دهانه رحم کوتاه یا باز شده باشد و کیسه آب هنوز پاره نشده باشد، پزشک از طریق واژن دهانه رحم را بخیه میزند.میزان موفقیت به وضعیت دهانه رحم و مرحله بارداری بستگی دارد.نیازمند مراقبت ویژه برای جلوگیری از عفونت یا پارگی کیسه آب است.
در این روش، بخیهها کمی بالاتر از دهانه رحم قرار میگیرند. اغلب از نخهایی استفاده میشود که جذبنشدنی هستند.این روش اغلب زمانی انتخاب میشود که ترانسواژینال کافی نباشد.بخیهها در پایان بارداری یا هنگام شروع زایمان طبیعی برداشته میشوند.
این روش بسیار مشابه ترانسواژینال است، اما بخیهها به شکل دایرهای دور دهانه رحم زده میشوند.یک روش استاندارد و سریع با کمترین عوارض است و معمولا برای بیشتر زنانی که به سرکلاژ نیاز دارند، مناسب است.
در ادامه این مطلب به مزایا و فواید عمل سرکلاژ اشاره خواهیم کرد:
دلایل متعددی وجود دارد که چرا سرکلاژ برای برخی از زنان مناسب نیست و نمیتواند بهعنوان درمان انتخابی در نظر گرفته شود. در ادامه به دلایل عدم انجام سرکلاژ در زنانی که احتمال زایمان زودرس دارند پرداخته شده است:
سرکلاژ معمولاً در زنانی که علائم زایمان زودرس (مانند انقباضات رحمی منظم یا باز شدن دهانه رحم) دارند، توصیه نمیشود. در چنین شرایطی، انجام سرکلاژ میتواند خطر عفونت یا پارگی کیسه آب را افزایش دهد و ممکن است برای مادر و جنین خطرناک باشد. در این موارد، پزشکان معمولاً ترجیح میدهند که مراقبتهای ویژه و درمانهای دیگری مانند داروهای مهارکننده انقباضات را در نظر بگیرند.
اگر مادر دچار عفونت در ناحیه رحم یا دهانه رحم باشد، انجام سرکلاژ ممکن است موجب تشدید عفونت شود. همچنین، خونریزی فعال در دوران بارداری میتواند یکی دیگر از موانع انجام این جراحی باشد. در این شرایط، پزشک احتمالاً روشهای درمانی دیگری را برای کنترل وضعیت مادر و جنین انتخاب میکند.
در صورتی که کیسه آب پاره شده باشد (بهویژه در مراحل ابتدایی بارداری)، انجام سرکلاژ ممکن است خطر ابتلا به عفونت و افزایش فشار بر رحم را به دنبال داشته باشد. این وضعیت بهعنوان یک وضعیت اورژانسی نیازمند مدیریت ویژه است و سرکلاژ در چنین شرایطی نمیتواند کمککننده باشد.
در برخی موارد، مشکلات آناتومیک یا تنگی دهانه رحم میتواند انجام سرکلاژ را دشوار کند. در چنین شرایطی، ممکن است پزشک روشهای دیگری برای تقویت یا بسته نگه داشتن دهانه رحم پیشنهاد کند. برخی از زنان ممکن است مشکلات ساختاری در رحم خود داشته باشند که نیاز به جراحیهای پیچیدهتری دارد.
هر جراحی میتواند با عوارضی همراه باشد، و سرکلاژ نیز از این قاعده مستثنی نیست. عوارضی مانند عفونت، خونریزی، آسیب به بافتهای اطراف دهانه رحم یا پارگی زودرس کیسه آب ممکن است بهعنوان خطرات این عمل در نظر گرفته شوند. به همین دلیل، پزشک قبل از انجام سرکلاژ، تمامی ریسکها و فواید آن را برای هر بیمار بهطور جداگانه بررسی میکند.
مراحل انجام عمل سرکلاژ را در ادامه تشریح خواهیم کرد:
قبل از انجام سرکلاژ، پزشک معاینههای دقیقی از جمله سونوگرافی و آزمایشهای لازم را انجام میدهد تا وضعیت دهانه رحم و احتمال بروز مشکلات دیگر را ارزیابی کند. پزشک همچنین تاریخچه پزشکی بیمار را بررسی کرده و در مورد داروها، حساسیتها و هرگونه عارضه احتمالی اطلاعاتی کسب میکند.
بسته به وضعیت بیمار، پزشک یکی از روشهای زیر را برای انجام سرکلاژ انتخاب میکن
مراحل جراحی سرکلاژ
زمان برداشتن بخیهها (باز کردن بخیهها) از اهمیت ویژهای برخوردار است و بسته به شرایط بیمار و پیشرفت بارداری میتواند متفاوت باشد.در بیشتر موارد، بخیههای سرکلاژ باید در هفتههای پایانی بارداری برداشته شوند. بهطور معمول، این زمان بین هفتههای ۳۶ تا ۳۸ بارداری است. دلیل این تصمیم این است که در این زمان، دهانه رحم بهطور طبیعی آماده باز شدن برای زایمان است در صورتی که بخیهها برداشته نشوند، ممکن است در هنگام زایمان اختلال ایجاد کنند یا موجب آسیب به بافتهای رحم شوند. اما در برخی شرایط خاص، پزشک ممکن است تصمیم بگیرد که بخیهها را زودتر از موعد بردارد. این شرایط عبارتند از:
عمل سرکلاژ یک جراحی مهم است که برای جلوگیری از زایمان زودرس در زنانی که بهدلیل نارسایی دهانه رحم در معرض خطر این مشکل هستند، انجام میشود. برای موفقیتآمیز بودن این عمل و کاهش خطرات احتمالی، برخی اقدامات قبل از جراحی لازم است که باید بهدقت انجام شوند. در ادامه به مهمترین اقداماتی که قبل از عمل سرکلاژ باید انجام دهید، اشاره میکنیم:
نتیجهگیری
عمل سرکلاژ یک روش موثر برای پیشگیری از زایمان زودرس در زنانی است که بهدلیل نارسایی دهانه رحم در معرض خطر باز شدن زودهنگام دهانه رحم قرار دارند. این جراحی بهویژه در زنانی که در بارداریهای قبلی خود تجربه سقط یا زایمان زودرس داشتهاند، اهمیت زیادی دارد. با این حال، انجام عمل سرکلاژ نیازمند آمادگیهای دقیق پزشکی است. تصمیم برای انجام این عمل باید با مشورت پزشک متخصص صورت گیرد تا بهترین روش و زمان جراحی برای هر بیمار انتخاب شود.
دکتر سوزان پیروان
جراح و متخصص زنان
درمانهای فوق تخصصی ناباروری
ایشان در سال ۱۳۷۴ از دانشگاه بهشتی با رتبه دوم برد کشوری فارغ التحصیل شدند. دکتر پیروان در سال ۱۳۸۱ دوره ی تکمیلی نازایی در پژوهشگاه رویان گذراندند.
