ناباروری ثانویه یکی از چالشهای کمتر مورد توجه در حوزه سلامت باروری است که میتواند زوجهایی را که پیش از این تجربه بارداری موفق داشتهاند، غافلگیر کند. در حالی که بسیاری از افراد تصور میکنند ناباروری تنها به عدم توانایی در باردار شدن برای اولین بار محدود میشود، ناباروری ثانویه به معنای ناتوانی در بارداری مجدد پس از یک یا چند زایمان موفق است.
این مسئله میتواند دلایل متعددی داشته باشد؛ از تغییرات هورمونی و افزایش سن گرفته تا مشکلات ساختاری رحم، چسبندگیهای لگنی و حتی کاهش کیفیت تخمکها یا اسپرم. ناباروری ثانویه علاوه بر تأثیرات جسمی، میتواند فشار روانی زیادی بر زوجها وارد کند و احساس ناامیدی و سردرگمی ایجاد نماید.در این مقاله، به بررسی علل، روشهای تشخیص و درمان ناباروری ثانویه می پردازیم.
بیشتر بخوانید: بهترین متخصص درمان ناباروری در تهران
ناباروری ثانویه به شرایطی گفته میشود که زوجها پس از داشتن حداقل یک بارداری موفق، دیگر قادر به باردار شدن یا به پایان رساندن بارداری نیستند. این وضعیت میتواند ناگهانی و بدون سابقه مشکلات قبلی رخ دهد.
برخلاف ناباروری اولیه که فرد هرگز تجربه بارداری نداشته است، در ناباروری ثانویه، سابقه یک یا چند بارداری موفق وجود دارد. این نوع ناباروری میتواند به دلایل مختلفی رخ دهد که در ادامه این مقاله بیشتر در خصوص آن بحث خواهیم کرد.ناباروری ثانویه معمولاً غیرمنتظره است و میتواند برای بسیاری از زوجها چالش بزرگی باشد، زیرا انتظار دارند پس از یک بارداری موفق، بارداریهای بعدی نیز به سادگی رخ دهد.
ناباروری ثانویه نسبتاً شایع است و طبق آمارها، حدود 10 تا 20 درصد از زوجهایی که قبلاً تجربه بارداری موفق داشتهاند، ممکن است در بارداریهای بعدی با مشکل مواجه شوند.این نوع ناباروری میتواند به دلایل مختلفی رخ دهد که برخی از آنها شامل افزایش سن، تغییرات هورمونی، مشکلات رحمی یا لولههای فالوپ، کاهش کیفیت تخمک یا اسپرم، و حتی سبک زندگی است.
اگرچه بسیاری از افراد انتظار ندارند پس از یک یا چند زایمان موفق با ناباروری مواجه شوند، اما واقعیت این است که عوامل بسیاری میتوانند در طول زمان تغییر کنند و بر توانایی باروری تاثیر بگذارند.
علتهای ناباروری ثانویه میتواند از عوامل فیزیکی تا تغییرات سبک زندگی متغیر باشد. برخی از مهمترین دلایل عبارتاند از:
افزایش سن، به ویژه در زنان بالای ۳۵ سال، کیفیت و تعداد تخمکها را کاهش میدهد. در مردان نیز افزایش سن میتواند باعث کاهش کیفیت اسپرم شود.
زخمها یا چسبندگیهای داخل رحم (آسیب ناشی از جراحی یا عفونت) و انسداد لولههای فالوپ میتوانند مانع از بارداری شوند.
رشد بافت رحمی در خارج از رحم میتواند باعث التهاب، چسبندگی و بسته شدن لولههای فالوپ شود که یکی از دلایل شایع ناباروری است.
تخمدان پلیکیستیک با اختلال در تخمکگذاری میتواند احتمال بارداری را کاهش دهد.
عوامل محیطی، استرس، تغذیه نامناسب یا بیماریهایی مانند واریکوسل میتوانند کیفیت و تعداد اسپرم را کاهش دهند.
اضافه وزن یا کمبود وزن، استرس بیش از حد، سیگار، الکل و مواد مخدر میتوانند بر توانایی باروری تأثیر منفی بگذارند.
دیابت، بیماریهای تیروئیدی، عفونتهای لگنی و مشکلات ایمنی میتوانند از دلایل ناباروری ثانویه باشند.
اگر زوجها پس از یک سال تلاش برای بارداری موفق نمیشوند، بهتر است برای بررسی علتها به پزشک متخصص مراجعه کنند.
درمان ناباروری ثانویه به علت اصلی آن بستگی دارد و ممکن است شامل تغییرات سبک زندگی، داروها یا روشهای جراحی و کمکباروری باشد. در ادامه، مهمترین راهکارهای درمانی را بررسی میکنیم:
کنترل وزن: کاهش یا افزایش وزن به سطح مناسب میتواند به تنظیم هورمونها و بهبود تخمکگذاری کمک کند.
ترک سیگار و الکل: سیگار و الکل کیفیت تخمک و اسپرم را کاهش میدهند. ترک این عادات میتواند تأثیر مثبتی بر باروری داشته باشد.
کاهش استرس: مدیریت استرس از طریق یوگا، مدیتیشن و ورزش به بهبود عملکرد باروری کمک میکند.
تحریک تخمکگذاری: داروهایی مانند کلومیفن سیترات (Clomid) یا لتروزول برای تحریک تخمکگذاری در زنانی که مشکل تخمکگذاری دارند تجویز میشود.
هورمون درمانی: در صورت عدم تعادل هورمونی، داروهای هورمونی برای تنظیم سیکل قاعدگی و بهبود تخمکگذاری استفاده میشوند.
داروهای مردانه: اگر مشکل از کیفیت یا تعداد اسپرم باشد، مکملها یا داروهای بهبود اسپرم تجویز میشود.
برداشتن فیبروم یا پولیپ: اگر وجود فیبروم یا پولیپ باعث انسداد رحم یا لولههای فالوپ شده باشد، جراحی لاپاراسکوپی یا هیستروسکوپی برای رفع مشکل انجام میشود.
درمان اندومتریوز: جراحی برای برداشتن بافتهای آندومتریوز میتواند باروری را افزایش دهد.
باز کردن لولههای فالوپ: در صورت انسداد لولههای فالوپ، جراحی ترمیمی برای باز کردن آنها انجام میشود.
تلقیح داخل رحمی (IUI): در این روش، اسپرم مستقیماً به رحم تزریق میشود تا احتمال لقاح افزایش یابد.
لقاح خارج رحمی (IVF): تخمک از بدن زن گرفته شده و در آزمایشگاه بارور میشود، سپس جنین به رحم منتقل میشود. IVF یکی از موفقترین روشها برای درمان ناباروری است.
میکرواینجکشن (ICSI): این روش برای مردانی که تعداد یا کیفیت اسپرم پایین دارند، استفاده میشود. اسپرم مستقیماً به داخل تخمک تزریق میشود.
برخی از مشکلات ناباروری به مسائل روانی یا رابطهای مرتبط هستند. مشاوره با پزشک متخصص زنان و زایمان یا روانشناس میتواند به کاهش فشار روانی و بهبود شرایط باروری کمک کند.
نتیجهگیری
ناباروری ثانویه میتواند تجربهای ناامیدکننده و غیرمنتظره باشد، اما در بیشتر موارد با تشخیص بهموقع و انتخاب روش درمانی مناسب، میتوان بر این چالش غلبه کرد. پیشرفتهای پزشکی در زمینه درمانهای باروری، امید تازهای به زوجهایی که برای بارداری مجدد تلاش میکنند، میبخشد. داشتن نگرش مثبت، پیگیری دقیق و دریافت حمایت از متخصصان، میتواند مسیر رسیدن به فرزندآوری را هموارتر کند.
دکتر سوزان پیروان
جراح و متخصص زنان
درمانهای فوق تخصصی ناباروری
ایشان در سال ۱۳۷۴ از دانشگاه بهشتی با رتبه دوم برد کشوری فارغ التحصیل شدند. دکتر پیروان در سال ۱۳۸۱ دوره ی تکمیلی نازایی در پژوهشگاه رویان گذراندند.
