عوارض آی وی اف موضوعی است که معمولا با نگرانیها و تصورهای نادرست همراه است. بسیاری از زوجها هنگام ورود به مسیر آی وی اف با پرسشها و ترسهای مختلف روبهرو میشوند، در حالیکه بخش بزرگی از این نگرانیها با آگاهی صحیح قابل برطرف شدن است. دانستن اینکه کدام عوارض شایع و قابل کنترل هستند و کدام موارد نیاز به توجه بیشتری دارند، میتواند تجربه درمان را بسیار آرامتر و قابل پیشبینیتر کند. در این مقاله، واقعیتهای مرتبط با عوارض آی وی اف را بررسی کنیم و به شما کمک کنیم مسیر درمان ناباروری را با اطمینان و آمادگی بیشتری طی کنید.
اگرچه شنیدن عبارت عوارض آی وی اف ممکن است برای برخی بیماران نگرانکننده باشد، اما واقعیت این است که بیشتر عوارض این روش خفیف، گذرا و قابل کنترل هستند. شدت این عوارض به عوامل مختلفی مانند سن مادر، وضعیت هورمونی، بیماریهای زمینهای و نحوه پاسخ بدن به داروهای تحریک تخمدان بستگی دارد. در اغلب موارد، پزشک با انتخاب پروتکل مناسب و پایش مداوم، احتمال بروز مشکلات جدی را به حداقل میرساند و بسیاری از بیماران بدون عارضه قابل توجه دوره درمان را طی میکنند.
با این حال، آگاهی از عوارض احتمالی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا تشخیص زودهنگام هرگونه مشکل، مدیریت درمان را آسانتر میکند. درصد کمی از بیماران ممکن است دچار عوارض متوسط تا شدید شوند، اما پیشرفت تکنیکهای درمانی و کنترل دقیق روند آی وی اف باعث شده این موارد نیز به خوبی قابل مدیریت باشد. بنابراین، آشنایی با عوارض نباید باعث ترس شود، بلکه به بیمار کمک میکند با آمادگی بیشتر و آرامش خاطر وارد مسیر درمان شود.
بررسیهای بالینی نشان میدهد که بخشی از عوارض آی وی اف مربوط به مراحل اولیه و کوتاهمدت درمان است که معمولاً پس از چند روز برطرف میشوند.
در طول دوره تحریک تخمدان، فولیکولها بزرگ میشوند و همین امر باعث احساس فشار، سنگینی یا درد خفیف در ناحیه لگن میگردد. این ناراحتی معمولا چند روز پس از برداشت تخمک کاهش پیدا میکند. در اغلب موارد، با مصرف مایعات کافی و استراحت نسبی میتوان این درد را به خوبی کنترل کرد.
لکه بینی پس از عمل تخمک کشی یا انتقال جنین کاملا طبیعی است و ناشی از ورود سوزن به بافت تخمدان یا تحریک سطح داخلی رحم است. این خونریزیها بسیار کم و گذرا هستند و جای نگرانی ندارند. اگر خونریزی شدید یا طولانی شود، باید با پزشک مشورت کرد.
تغییرات هورمونی در دوران آی وی اف میتواند موجب نفخ، تهوع، سنگینی معده یا یبوست شود. همچنین بزرگ شدن تخمدانها فشار مختصری بر اندامهای گوارشی ایجاد میکند. رعایت رژیم غذایی سبک، مصرف فیبر و نوشیدن آب کافی معمولا این علائم را کاهش میدهد.
داروهای هورمونی ممکن است باعث سردرد، گرگرفتگی، حساسیت پستانها و بیقراری شوند که اغلب خفیف و قابل تحمل هستند. این علائم با تنظیم دوز دارو یا تغییر نوع آن به راحتی کنترل میشوند. در بیشتر بیماران، این واکنشها پس از پایان مرحله تحریک به طور کامل برطرف میگردند.
🌟راهکارهای افزایش موفقیت آی وی اف را بشناسید‼️
شایعترین جزو عوارض آی وی اف، سندروم تحریک بیش از حد تخمدان یا OHSS است.
استفاده از پروتکلهای کم تحریک، پایش دقیق با سونوگرافی و اندازهگیری استرادیول و انتخاب روشهای جایگزین مانند «فریز جنین» خطر این عوارض آی وی اف را تا حد زیادی کاهش میدهد.
👇🏼برای دریافت اطلاعات بیشتر درباره عوارض و تمام جزئیات روند این روش کمک باروری میتوانید با شماره زیر و با بهترین دکتر آی وی اف در تهران مشاوره نمایید‼️
☎️۰۹۱۹۸۳۰۴۶۳۹☎️
داروهای تحریک تخمدان که در روند آی وی اف استفاده میشوند، وظیفه دارند فولیکولها را به رشد بیشتر وادار کنند تا شانس موفقیت درمان افزایش یابد. این داروها مستقیما بر سطح هورمونهای جنسی مانند استروژن و پروژسترون تاثیر میگذارند و همین تغییرات ناگهانی هورمونی میتواند باعث بروز برخی نشانهها در بدن شود. این علائم نشانه خطر یا اختلال جدی نیستند، بلکه پاسخ طبیعی بدن به افزایش موقت هورمونها هستند. نوسانات خلقی، حساسیت پستانها، تهوع، سردرد و احساس گرما از شایعترین واکنشهایی هستند که بسیاری از بیماران در طول دوره تحریک تجربه میکنند.
با وجود این تغییرات، اکثر این عوارض گذرا و محدود به دوره مصرف داروها هستند و پس از تکمیل مرحله تحریک، هورمونها به تعادل طبیعی خود بازمیگردند. احساس خستگی، بیحالی و کاهش انرژی نیز در این مرحله طبیعی است، زیرا بدن در مدت کوتاهی تحت تغییرات هورمونی قابل توجهی قرار میگیرد. در بیشتر بیماران، این علائم بدون نیاز به درمان خاصی بهبود مییابد و تنها در صورت شدت یافتن یا طولانی شدن نشانهها، پزشک دوز دارو را تنظیم یا داروی جایگزین تجویز میکند.
پس از انتقال جنین، احتمال بروز برخی مشکلات در بارداری افزایش مییابد که در تحقیقات معتبر پزشکی ثبت شدهاند.
در روش آی وی اف معمولا بیش از یک جنین به رحم منتقل میشود تا شانس بارداری افزایش یابد به همین دلیل احتمال دوقلویی یا چندقلویی بالاتر از بارداری طبیعی است. بارداریهای چندقلویی با خطراتی مانند زایمان زودرس، وزن کم نوزاد و افزایش احتمال بستری شدن نوزادان در NICU همراه است. پزشکان امروزه با انتقال جنین تک تلاش میکنند این خطر را کاهش دهند.
در IVF احتمال کاشته نشدن جنین داخل رحم و لانه گزینی در لوله فالوپ اندکی بیشتر از بارداری طبیعی است. این رخداد ناشی از مشکلات ساختاری رحم یا لولهها و نیز حرکات غیر قابل پیش بینی جنین پس از انتقال است. تشخیص زودهنگام با سونوگرافی و بررسی سطح hCG نقش مهمی در جلوگیری از عوارض جدی دارد.
سقط پس از IVF کمی بیشتر در زنانی دیده میشود که سن بالاتر، کیفیت پایین تخمک یا مشکلات زمینهای مانند اختلالات هورمونی و مشکلات رحمی دارند. با این حال، میزان سقط در زنان جوان و سالم تفاوت زیادی با بارداری طبیعی ندارد. مراقبتهای قبل از بارداری و انتخاب جنینهای سالمتر از طریق روشهایی مانند PGT میتواند این خطر را کاهش دهد.
مطالعات سازمان جهانی بهداشت نشان میدهد که احتمال زایمان زودرس در بارداریهای حاصل از IVF کمی بالاتر است، به ویژه در بارداریهای چندقلویی. علت آن میتواند تحریک تخمدان، شرایط هورمونی متفاوت یا مشکلات زمینهای ناباروری باشد. نظارت دقیق در دوران بارداری و کاهش استرس مادر میتواند نقش مهمی در پیشگیری داشته باشد.
پرهاکلامپسی یکی از عوارض مهم بارداری است که در برخی مطالعات، شیوع آن در بارداریهای IVF اندکی بالاتر گزارش شده است. عواملی مانند سن بالا، بیماریهای زمینهای یا بارداریهای تک والدی (تخمک یا جنین اهدایی) میتوانند در افزایش این خطر نقش داشته باشند. کنترل فشار خون، آزمایشهای منظم و مصرف مکملهای تجویزی میتواند احتمال بروز این عارضه را کاهش دهد.
اگر نیاز به مشاوره تخصصی دارید،فرم زیر را پر کنید تا در اسرع وقت برای مشاوره با دکتر سوزان پیروان با شما تماس گرفته شود:
بر اساس کتب مرجع زنان و زایمان و مطالعات معتبر بینالمللی، اکثر نوزادانی که از طریق آی وی اف متولد میشوند، کاملا سالم هستند اما برخی عوامل مرتبط با این روش، میتوانند احتمال بروز مشکلاتی را کمی افزایش دهند اما در نهایت تفاوت بچههای آی وی اف با طبیعی زیاد نیست. این عوارض ناشی از شرایط بارداری هستند و کمتر به خود تکنیک IVF مرتبطاند. در ادامه مهمترین موارد ذکر شده است:
🌟هزینه آی وی اف در سال 1404 چقدر است⁉️
برای کاهش عوارض آی وی اف راهکارهای علمی زیر توصیه میشود:
انتخاب پروتکل هورمونی مناسب یکی از مهمترین عوامل کاهش عوارض آی وی اف است. پزشک متخصص با توجه به سن بیمار، ذخیره تخمدانی (AMH و AFC)، سابقه درمانهای قبلی و پاسخ هورمونی، پروتکل ملایم یا استاندارد را انتخاب میکند. این انتخاب دقیق باعث میشود تخمدانها پاسخ کنترلشدهتری بدهند و خطر عوارضی مانند OHSS به حداقل برسد.
سونوگرافیهای منظم در طول درمان، وضعیت تخمدانها و فولیکولها را بهدقت ارزیابی میکند و به پزشک اجازه میدهد تا دوز داروها را بر اساس پاسخ واقعی بدن تنظیم کند. این پایش مستمر مانع از تحریک بیش از حد تخمدانها میشود. همچنین، اندازهگیری استرادیول بهصورت همزمان، دقت پیشگیری را چند برابر میکند.
در این روشها از دوزهای پایینتر داروهای تحریک تخمکگذاری استفاده میشود که فشار هورمونی بر بدن را کاهش میدهد. این تکنیک بهویژه برای بیماران پرخطر، افراد با تخمدان پلیکیستیک و کسانی که سابقه OHSS دارند بسیار مناسب است. در بسیاری موارد، کیفیت تخمکها نیز در پروتکلهای کمتحریک بهتر است.
بهبود سبک زندگی نقش مهمی در افزایش IVF موفق و کاهش عوارض آن دارد.
در برخی بیماران، بهویژه افراد در معرض خطر OHSS، فریز تمامی جنینها و انتقال آنها در سیکل بعدی بهترین راه برای کاهش عوارض است. این روش به تخمدانها زمان میدهد تا به حالت طبیعی بازگردند و رحم نیز برای پذیرش جنین در شرایط مطلوبتری قرار میگیرد. تحقیقات نشان دادهاند که انتقال جنین فریز شده در بسیاری موارد احتمال موفقیت را افزایش میدهد.
عوامل مختلفی میتوانند احتمال بروز عوارض آی وی اف را افزایش دهند و شناخت این عوامل نقش مهمی در انتخاب پروتکل درمانی مناسب دارد. زنانی که سن بالای ۳۸ سال دارند با کاهش کیفیت تخمک و پاسخ ضعیفتر به داروها روبهرو میشوند که میتواند روند درمان را پیچیدهتر کند.
وجود بیماریهای زمینهای مانند کمکاری یا پرکاری تیروئید، اندومتریوز و چاقی نیز میتواند پاسخ بدن به تحریک تخمدان را تحت تاثیر قرار دهد و احتمال عوارضی مانند OHSS، سقط یا زایمان زودرس را افزایش دهد. همچنین، بیمارانی که شکستهای متعدد در چرخههای قبلی IVF داشتهاند ممکن است نیازمند بررسیهای بیشتر و درمانهای دقیقتری باشند. بنابراین، ارزیابی کامل وضعیت سلامت قبل از شروع درمان و انتخاب رویکرد اختصاصی برای هر بیمار، نقشی کلیدی در کاهش ریسک عوارض دارد.
خیر. بیشتر عوارض آی وی اف موقتی و ناشی از تغییرات هورمونی یا تحریک تخمدانها هستند و پس از پایان درمان برطرف میشوند. تنها در موارد بسیار نادر، مشکلات جدی مانند OHSS نیاز به پیگیری بیشتر دارد.
اکثر زنان فقط عوارض خفیف و قابلتحمل را تجربه میکنند و درصد کمی دچار عوارض متوسط تا شدید میشوند. انتخاب پروتکل درمانی مناسب و پایش دقیق توسط پزشک، نقش زیادی در کاهش این عوارض دارد.
احتمال زایمان زودرس در روش IVF کمی بیشتر است، اما اغلب به دلیل چندقلوزایی یا شرایط زمینهای ناباروری رخ میدهد. مراقبتهای دقیق دوران بارداری میتواند این خطر را کاهش دهد.
بله، نوسانات خلقی، حساسیت روانی و احساس اضطراب از عوارض شایع داروهای تحریک تخمدان هستند. این علائم موقتیاند و معمولاً پس از پایان درمان برطرف میشوند.
نتیجهگیری
با وجود اینکه عوارض آی وی اف بخشی طبیعی از این روش درمانی است، اما مطالعات علمی نشان میدهند که برای اکثر بیماران این عوارض خفیف، قابلکنترل و گذرا هستند. پیشرفت تکنولوژی، انتخاب پروتکل صحیح و پایش دقیق پزشکی باعث شده IVF به یکی از مطمئنترین و موثرترین روشهای درمان ناباروری تبدیل شود. بنابراین، آگاهی از عوارض به معنی پرهیز از درمان نیست، بلکه کمک میکند فرد با شناخت بیشتر وارد فرآیند شود.
دکتر سوزان پیروان
جراح و متخصص زنان
درمانهای فوق تخصصی ناباروری
ایشان در سال ۱۳۷۴ از دانشگاه بهشتی با رتبه دوم برد کشوری فارغ التحصیل شدند. دکتر پیروان در سال ۱۳۸۱ دوره ی تکمیلی نازایی در پژوهشگاه رویان گذراندند.
