درمان ناباروری میتواند رابطه جنسی، را تحت تاثیر قرار دهد. فرآیند درمان که شامل آزمایشهای مکرر، مصرف داروهای هورمونی و پیگیریهای پزشکی است، ممکن است فشار روانی و جسمی زیادی بر هر دو طرف وارد کند. این شرایط میتواند بر کیفیت و تمایل به رابطه جنسی تاثیر بگذارد و گاه به سردی روابط یا ایجاد احساس وظیفهمحوری در برقراری رابطه منجر شود.
در این میان، بسیاری از زوجها با سوالات متعددی مواجه هستند: آیا رابطه جنسی در طول درمان بیخطر است؟ چه زمانی از چرخه درمان، برقراری رابطه توصیه میشود یا باید محدود شود؟ چگونه میتوان ارتباط عاطفی و فیزیکی را در این دوره حساس حفظ کرد؟در این مقاله به پاسخ به این سوالات و توصیههای کاربردی در این زمینه میپردازیم.
رابطه جنسی در طی درمان ناباروری معمولاً بیخطر است، اما این موضوع به نوع درمان، مرحلهای که زوج در آن قرار دارند، و شرایط پزشکی هر فرد بستگی دارد. پزشکان معمولاً توصیههای خاصی را برای برقراری رابطه جنسی ارائه میدهند که بر اساس روش درمان و وضعیت زوجها تنظیم میشود. در روشهای درمانی مانند تحریک تخمکگذاری یا مصرف داروهای هورمونی، رابطه جنسی معمولاً بیخطر است، مگر اینکه پزشک به دلایل خاصی محدودیت ایجاد کند. اما در مواردی که از روشهای پیشرفتهتری مانند IVF یا IUI استفاده میشود، پزشک ممکن است توصیههایی برای زمانبندی رابطه جنسی ارائه دهد.
به طور کلی نزدیکی در طول درمان ناباروری زنان و مردان معمولاً با رعایت توصیههای پزشکی مشکلی ایجاد نمیکند، اما شرایط خاص هر زوج ممکن است نیازمند تغییراتی در زمانبندی یا نحوه رابطه باشد. همکاری نزدیک با پزشک و درک شرایط جسمی و عاطفی یکدیگر، کلید عبور از این دوره حساس است.
برای به دست آوردن یک نمونه اسپرم با کیفیت مناسب، پزشکان معمولاً توصیه میکنند که بین 2 تا 7 روز قبل از دادن نمونه، از برقراری رابطه جنسی یا انزال خودداری کنید. این بازه زمانی به این دلیل پیشنهاد میشود که پس از چند روز پرهیز از انزال، تعداد اسپرمها در مایع منی افزایش مییابد و این مسئله میتواند دقت آزمایش را بهبود بخشد. همچنین پرهیز بیش از حد طولانی (بیش از 7 روز) ممکن است باعث کاهش حرکت و کیفیت اسپرمها شود، زیرا اسپرمهای قدیمی ممکن است آسیبدیده باشند. بنابراین فاصله زمانی مناسب به آزمایشگاه کمک میکند تا ارزیابی دقیقتری از وضعیت باروری مرد انجام دهد.
درمان ناباروری با دارو، به ویژه هنگامی که از داروهای هورمونی برای تحریک تخمکگذاری یا بهبود کیفیت اسپرم استفاده میشود، میتواند تأثیرات خاصی بر رابطه جنسی داشته باشد. در این دوره، علاوه بر پیگیریهای پزشکی و مصرف دارو، تغییرات جسمی و عاطفی نیز میتواند بر تجربه جنسی و روابط بین زوجها تأثیر بگذارد. این داروها در زنان ممکن است باعث تغییرات هورمونی و احساساتی مانند سردرد، افزایش یا کاهش میل جنسی، حساسیت پستانها، یا تغییرات خلقی شوند. همچنین در مردان ممکن است تاثیراتی مانند کاهش یا افزایش میل جنسی یا تغییرات در عملکرد جنسی داشته باشند.
بعد از مصرف داروهای هورمونی در زنان، پزشک معمولاً زمان دقیق تخمکگذاری را مشخص میکند، که زمان مناسب برای رابطه جنسی است تا احتمال بارداری افزایش یابد.
درمان IUI (تلقیح داخل رحمی) یکی از روشهای مؤثر برای درمان ناباروری است که در آن اسپرمهای شسته شده و آمادهشده مستقیماً به داخل رحم زن در زمان تخمکگذاری وارد میشوند. این روش معمولاً بهعنوان بخشی از فرآیند درمانی برای زوجهایی که مشکلات باروری دارند، تجویز میشود. یکی از سوالات رایج زوجها در این زمینه این است که آیا باید در طول درمان IUI رابطه جنسی داشته باشند و چه زمانی این کار مناسب است.
قبل از انجام IUI، معمولاً توصیه میشود که حداقل ۲-۳ روز پیش از مراجعه برای عمل IUI از رابطه جنسی خودداری کنید. این کار به افزایش کیفیت اسپرم کمک میکند و باعث میشود اسپرمها با کیفیتتر وارد رحم شوند. همچنین، این فاصله زمانی به تولید اسپرم با تعداد بیشتر و قدرت حرکت بهتر کمک میکند.
پس از انجام IUI، پزشکان معمولاً توصیه میکنند که رابطه جنسی برای ۲۴ تا ۴۸ ساعت بعد از تزریق اسپرم در رحم اجتناب شود. این توصیه به این دلیل است که در این زمان، اسپرمهایی که به رحم وارد شدهاند، در حال حرکت به سمت لولههای فالوپ هستند تا به تخمک برسند و فرآیند لقاح انجام گیرد. در این دوره زمانی، رابطه جنسی میتواند باعث تحریک بیشازحد رحم یا تغییر در شرایط محیطی درون رحم شود که ممکن است موفقیت IUI را کاهش دهد. در این زمانها، رابطه جنسی بهصورت کنترلشده و با دستور پزشک ممکن است به افزایش احتمال بارداری کمک کند.
بیشتر بخوانید: بهترین دکتر برای آی یو ای در تهران
در ادامه این مطلب در خصوص محدودیتها یا زمان انجام رابطه جنسی در طول فرایند آی وی اف و تاثیر رابطه جنسی بر موفقیت این روش کمک باروری، توضیحاتی ارائه خواهیم کرد:
قبل از شروع درمان IVF، معمولاً هیچ محدودیتی برای برقراری رابطه جنسی وجود ندارد. با این حال، برخی از پزشکان ممکن است توصیه کنند که زوجها از رابطه جنسی خودداری کنند تا کیفیت اسپرم به بهترین شکل آماده شود. همچنین، در صورتی که برای تحریک تخمکگذاری از دارو استفاده میشود، ممکن است پزشک توصیه کند که از رابطه جنسی در روزهایی که تخمکگذاری نزدیک است، خودداری شود تا از بارداری طبیعی جلوگیری گردد.
در طول دورهای که زن تحت درمان تحریک تخمکگذاری با داروهای هورمونی قرار دارد، پزشک ممکن است توصیه کند که از برقراری رابطه جنسی خودداری شود. این توصیه به این دلیل است که داروهای هورمونی میتوانند تخمدانها را تحریک کنند و ممکن است تخمدانها به طور غیرطبیعی بزرگ شوند. در این وضعیت، رابطه جنسی میتواند باعث درد یا آسیب به تخمدانها شود. همچنین اگر تخمدانها به شدت تحریک شوند، خطر پیچخوردگی تخمدان وجود دارد، که میتواند به مشکلات جدی منجر شود.
بیشتر بخوانید: بهترین دکتر برای آی وی اف
عمل تخمککشی یکی از مراحل حیاتی در فرآیند درمان IVF (لقاح آزمایشگاهی) است، که در آن تخمکهای بالغ از تخمدانها خارج میشوند تا در آزمایشگاه با اسپرم ترکیب شوند. در این مرحله، توجه به زمانبندی رابطه جنسی بسیار مهم است تا از موفقیت درمان و سلامت فردی و عاطفی زوجها حمایت شود. در این ادامه ، به بررسی توصیهها و نکات مرتبط با رابطه جنسی قبل و بعد از تخمککشی پرداخته میشود.
قبل از عمل تخمککشی، معمولاً پزشکان توصیه میکنند که حداقل ۲۴ تا ۴۸ ساعت قبل از عمل از رابطه جنسی خودداری کنید. این توصیه به دلایل زیر است:
کیفیت اسپرم: در صورتی که مرد قرار است اسپرم را برای عمل IVF تهیه کند، اجتناب از رابطه جنسی برای چند روز پیش از عمل میتواند به بهبود کیفیت اسپرم کمک کند. این کار باعث افزایش تعداد و تحرک اسپرم میشود.
آمادهسازی رحم: تخمککشی معمولاً پس از دورهای از تحریک تخمکگذاری انجام میشود که در آن تخمدانها تحت تاثیر داروهای هورمونی قرار دارند. رابطه جنسی قبل از تخمککشی میتواند باعث تحریک بیشازحد رحم شود که ممکن است منجر به کاهش شانس موفقیت تخمککشی یا انتقال جنین شود.
خطر تحریک تخمدانها: تخمدانها ممکن است در این دوره حساس بزرگتر و تحریکشده باشند، که این موضوع خطر آسیب دیدن تخمدانها را در صورت برقراری رابطه جنسی میتواند افزایش دهد.
پس از انجام تخمککشی، معمولاً پزشکان توصیه میکنند که از برقراری رابطه جنسی برای ۲۴ تا ۴۸ ساعت خودداری کنید. این دوره زمانی برای موارد زیر اهمیت دارد:
دوره بهبودی بعد از عمل: پس از تخمککشی، تخمدانها ممکن است حساس و ملتهب باشند و رابطه جنسی میتواند موجب درد یا تحریک بیشتر این ناحیه شود.
کاهش خطر عفونت: در طول عمل تخمککشی، لولههای رحم یا تخمدانها ممکن است کمی آسیب ببینند یا باز شوند. برقراری رابطه جنسی بلافاصله پس از تخمککشی میتواند خطر عفونت را افزایش دهد. به همین دلیل، اجتناب از رابطه جنسی برای چند روز پس از عمل توصیه میشود.
فرآیند کاشت جنین: در صورت انجام IVF، پس از تخمککشی ممکن است فرآیند کاشت جنین چند روز بعد از عمل تخمککشی انجام شود. در این زمان، باید از تحریک بیشازحد رحم جلوگیری کرد.
انتقال جنین یکی از مراحل حیاتی در درمان IVF (لقاح آزمایشگاهی) است، که در آن جنینهای حاصل از تخمکگذاری و لقاح در آزمایشگاه به رحم زن منتقل میشوند. در این مرحله، توجه به زمانبندی و شرایط رابطه جنسی بسیار مهم است، زیرا میتواند تأثیر مستقیم بر موفقیت درمان و سلامت فردی داشته باشد. در ادامه نکاتی در این مورد بیان می شود:
قبل از انتقال جنین، معمولاً پزشکان توصیه میکنند که از برقراری رابطه جنسی تا انجام عمل انتقال جنین خودداری کنید. زیرا بعد از تخمککشی و قبل از انتقال جنین، رحم باید در وضعیت مناسبی برای پذیرش جنین قرار گیرد. رابطه جنسی ممکن است باعث تحریک رحم شود و شرایط مناسبی برای انتقال جنین ایجاد نکند. همچنین خطر ایجاد عفونت وجود دارد و در بسیاری از موارد، فشار روانی ناشی از درمان IVF و نگرانیها ممکن است میل به رابطه جنسی را کاهش دهد. اجتناب از رابطه جنسی میتواند به زوجها کمک کند تا در این دوره حساس بیشتر بر آرامش خود تمرکز کنند.
پس از انتقال جنین، پزشکان معمولاً توصیه میکنند که حداقل برای ۲۴ تا ۴۸ ساعت از برقراری رابطه جنسی خودداری کنید. زیرا رحم نیاز به استراحت دارد تا جنین بتواند به درستی در دیواره رحم کاشته شود. رابطه جنسی میتواند موجب انقباضات رحمی شود که ممکن است بر این فرآیند تاثیر منفی بگذارد. همچنین تحریک فیزیکی ناشی از رابطه جنسی میتواند محیط داخلی رحم را تحت تاثیر قرار دهد و ممکن است خطر سقط جنین یا شکست فرآیند کاشت جنین را به دنبال داشته باشد.
پزشکان معمولاً توصیه میکنند که پس از گذشت حدود یک هفته تا ده روز از انتقال جنین و پس از انجام تست بارداری (معمولاً حدود ۱۰ تا ۱۴ روز بعد از انتقال)، رابطه جنسی بدون محدودیت خواهد بود. این مدت زمانی است که پزشک منتظر میماند تا پاسخ بدن به فرآیند انتقال جنین مشخص شود و در صورت بارداری مثبت، احتمال آسیب به جنین به حداقل برسد.
نتیجهگیری
در طول فرایند درمان ناباروری با روشهای مختلف، زمانبندی و شرایط رابطه جنسی از اهمیت ویژهای برخوردار است. ریرا می تواند تاثیرات متفاوتی بر روند درمان داشته باشد. حفظ سلامت جسمی و روانی در این دوره حساس، نیازمند برنامهریزی دقیق و رعایت توصیههای پزشک است. توجه به زمانبندیهای خاص و ایجاد شرایط مناسب برای درمان میتواند شانس موفقیت را افزایش دهد و از بروز مشکلات احتمالی جلوگیری کند.
دکتر سوزان پیروان
جراح و متخصص زنان
درمانهای فوق تخصصی ناباروری
ایشان در سال ۱۳۷۴ از دانشگاه بهشتی با رتبه دوم برد کشوری فارغ التحصیل شدند. دکتر پیروان در سال ۱۳۸۱ دوره ی تکمیلی نازایی در پژوهشگاه رویان گذراندند.
