فیبروم رحم تودهای غیرسرطانی است که در دیواره عضلانی رحم رشد میکند. این تودهها ممکن است کوچک و بدون علامت باشند یا بزرگ شده و مشکلاتی ایجاد کنند. علائم رایج فیبروم شامل خونریزی شدید قاعدگی، درد لگن، تکرر ادرار و احساس فشار در شکم است. در برخی موارد، فیبروم میتواند باعث ناباروری یا سقط جنین شود. تشخیص فیبروم معمولا با سونوگرافی انجام میشود و درمان آن بسته به اندازه و علائم متفاوت است.
فیبروم رحم میتواند در برخی موارد باعث نازایی شود، اما این به محل، اندازه و تعداد فیبرومها بستگی دارد. اگر فیبروم داخل حفره رحم رشد کند یا به لولههای رحمی فشار وارد کند، ممکن است مانع از رسیدن اسپرم به تخمک یا لانهگزینی جنین شود. همچنین، فیبرومهای بزرگ میتوانند خونرسانی به رحم را مختل کرده و احتمال سقط جنین را افزایش دهند.
با این حال، بسیاری از زنانی که فیبروم دارند بدون مشکل باردار میشوند. در صورت بروز مشکلات باروری، پزشک میتواند با روشهایی مانند جراحی یا دارو درمانی، تاثیر فیبروم را کاهش دهد و شانس بارداری را افزایش دهد.
فیبرومهایی که احتمال بیشتری برای ایجاد ناباروری دارند، معمولاً به محل رشد آنها در رحم بستگی دارد. به طور کلی، سه نوع فیبروم میتوانند در باروری اختلال ایجاد کنند:
فیبرومهای زیرمخاطی: این نوع فیبروم داخل حفره رحم رشد میکند و میتواند باعث تغییر شکل رحم شود. فیبرومهای زیرمخاطی بیشترین تاثیر را روی باروری دارند، زیرا ممکن است از لانهگزینی جنین جلوگیری کنند یا باعث سقط جنین شوند.
فیبرومهای داخل جداری: این فیبرومها در دیواره عضلانی رحم قرار دارند. اگر بزرگ شوند، میتوانند حفره رحم را فشرده کنند یا به لولههای فالوپ فشار آورده و مانع از رسیدن اسپرم به تخمک شوند.
فیبرومهای زیر سروزی: این نوع فیبروم روی سطح خارجی رحم رشد میکند و معمولاً تأثیر کمتری روی باروری دارد. اما اگر به اندازهای بزرگ شود که به دیگر اعضای لگن فشار وارد کند، ممکن است باعث انسداد یا تغییر شکل رحم شود.
ارزیابی دقیق توسط پزشک و تصویربرداری (مانند سونوگرافی یا MRI) میتواند تعیین کند که آیا فیبرومها تاثیری بر باروری دارند یا خیر.
بیشتر بخوانید: بهترین متخصص ناباروری در تهران
فیبروم میتواند از چندین طریق در باروری اختلال ایجاد کند:
تغییر شکل حفره رحم:فیبرومهای زیر مخاطی که داخل حفره رحم رشد میکنند، میتوانند فضای رحم را تغییر دهند. این تغییر شکل میتواند از لانهگزینی جنین جلوگیری کند یا باعث سقط جنین شود.
مسدود کردن لولههای فالوپ: اگر فیبروم در نزدیکی لولههای فالوپ رشد کند، ممکن است باعث انسداد آن شود. در نتیجه، اسپرم نمیتواند به تخمک برسد یا تخمک بارور شده نمیتواند وارد رحم شود.
اختلال در خونرسانی به رحم: فیبرومهای بزرگ میتوانند به عروق خونی رحم فشار آورده و خونرسانی به دیواره رحم را کاهش دهند. این وضعیت میتواند مانع از رشد مناسب پوشش داخلی رحم شده و لانهگزینی جنین را دشوار کند.
التهاب و تغییر در محیط رحم: فیبرومها ممکن است باعث التهاب در رحم شوند. این التهاب میتواند محیط رحم را برای بارداری نامناسب کند و خطر سقط جنین را افزایش دهد.
فشار به اعضای لگن: فیبرومهای بزرگ زیر سروزی میتوانند به مثانه، روده یا سایر اعضای لگن فشار آورند. این فشار میتواند به طور غیرمستقیم در عملکرد دستگاه تناسلی اختلال ایجاد کند.
تشخیص دقیق علت ناباروری مرتبط با فیبروم معمولاً با سونوگرافی یا تصویربرداریهای دقیقتر انجام میشود و پزشک بر اساس محل و اندازه فیبروم، بهترین روش درمانی را انتخاب میکند.
بیشتر بخوانید: بارداری بعد از فیبروم رحم
بارداری با وجود فیبروم ممکن است خطرات مختلفی داشته باشد که به اندازه، تعداد و محل فیبرومها بستگی دارد. برخی از شایعترین خطرات شامل سقط جنین، زایمان زودرس، جفت سرراهی، دردهای شدید در دوران بارداری و زایمان دشوار است. ارزیابی دقیق توسط پزشک و پیگیری منظم در دوران بارداری میتواند به کاهش این خطرات کمک کند. در ادامه خطراتی که می تواند به دنبال داشته باشد را بیان خواهیم کرد:
سقط جنین: فیبرومها، بهویژه فیبرومهای زیر مخاطی، میتوانند باعث اختلال در لانهگزینی جنین یا رشد آن شوند و خطر سقط جنین را افزایش دهند.
زایمان زودرس: فیبرومهای بزرگ ممکن است فضای رحم را محدود کنند و باعث تحریک زودهنگام انقباضات رحمی شوند که میتواند به زایمان زودرس منجر شود.
جفت سرراهی یا کنده شدن زودرس جفت: اگر فیبرومها در قسمت پایینی رحم رشد کنند، ممکن است مانع از جایگیری طبیعی جفت شوند یا خطر کنده شدن زودرس جفت را افزایش دهند، که میتواند برای مادر و جنین خطرناک باشد.
رشد غیرطبیعی جنین: فیبرومهای بزرگ میتوانند فضای رشد جنین را محدود کنند و باعث ناهنجاریهای وضعیتی (مانند بریچ) شوند.
درد شدید در دوران بارداری: با رشد رحم، فیبرومها ممکن است بزرگتر شده یا دچار تغییراتی شوند که میتواند درد شدید شکم یا لگن ایجاد کند.
زایمان دشوار یا سزارین: فیبرومهایی که مسیر خروج جنین را مسدود میکنند، میتوانند زایمان طبیعی را دشوار کنند و احتمال نیاز به سزارین را افزایش دهند.
خونریزی پس از زایمان: پس از زایمان، رحم ممکن است به درستی منقبض نشود، که میتواند باعث خونریزی شدید شود. این مسئله در زنان مبتلا به فیبرومهای بزرگ شایعتر است.
بیشتر بخوانید: لاپاراسکوپی فیبروم رحم
خیر، بسیاری از فیبرومها تأثیری بر باروری ندارند. اما فیبرومهایی که داخل حفره رحم رشد میکنند (فیبرومهای زیرمخاطی) یا به لولههای فالوپ فشار میآورند، میتوانند باعث ناباروری شوند.
بله، فیبرومهای بزرگ یا متعدد میتوانند باعث تغییر شکل رحم یا انسداد مسیر اسپرم و تخمک شوند و در نتیجه احتمال ناباروری را افزایش دهند.
در بسیاری از موارد، برداشتن فیبروم (میومکتومی) میتواند شانس بارداری را افزایش دهد، بهخصوص اگر فیبروم مانع از لانهگزینی جنین یا مسدود کننده لولههای رحمی باشد.
بله، برخی از داروها میتوانند اندازه فیبروم را کاهش دهند، اما این روش معمولاً موقتی است. درمانهای جراحی یا روشهایی مانند لاپاراسکوپی در موارد شدیدتر توصیه میشوند.
نتیجه گیری
فیبروم رحم میتواند تاثیرات متفاوتی بر باروری داشته باشد، اما این تأثیر به محل، اندازه و تعداد فیبرومها بستگی دارد. در حالی که بسیاری از زنان مبتلا به فیبروم بدون مشکل باردار میشوند، برخی دیگر ممکن است با چالشهایی مانند ناباروری، سقط جنین یا زایمان دشوار روبهرو شوند. تشخیص زودهنگام و درمان مناسب میتواند به کاهش این خطرات و افزایش شانس بارداری کمک کند. مشورت با پزشک و انجام ارزیابیهای دقیق، بهترین راه برای مدیریت فیبروم و حفظ سلامت باروری است.
دکتر سوزان پیروان
جراح و متخصص زنان
درمانهای فوق تخصصی ناباروری
ایشان در سال ۱۳۷۴ از دانشگاه بهشتی با رتبه دوم برد کشوری فارغ التحصیل شدند. دکتر پیروان در سال ۱۳۸۱ دوره ی تکمیلی نازایی در پژوهشگاه رویان گذراندند.
