واریکوسل (Varicocele) بیماری مردانهای که یکی از مهمترین و شایعترین دلایل ناباروری به شمار میرود. ناباروری یک بحران احساسی، اجتماعی و پزشکی است که زندگی بسیاری از زوجها را تحت تأثیر قرار میدهد. بر اساس آمار سازمان بهداشت جهانی، حدود ۱۵٪ زوجها با مشکل ناباروری مواجه هستند و در بیش از ۴۰٪ از این موارد، عامل اصلی ناباروری، مردان هستند. واریکوسل با وجود اینکه معمولاً بدون علائم است، میتواند آسیبهای قابل توجهی به کیفیت اسپرم و عملکرد بیضه وارد کند. در این مقاله، به بررسی عمیق این بیماری، نقش آن در ناباروری، روشهای درمان و پیشگیری از این عارضه خواهیم پرداخت.
واریکوسل یا به اصطلاح واریس بیضه، به پیچ خوردگی رگها در بیضه و بزرگ شدن آنها گفته میشود. سیاهرگها که مسئول بازگرداندن خون به قلب هستند، دریچههایی دارند که این عمل را تسهیل میکند. در بیماری واریس بیضه، این دریچهها به درستی عمل نمیکند و خون به جای بازگشت به قلب، درون رگهای بیضه انباشه شده و باعث انسداد میشود.
انسداد خون در رگهای بیضه موجب ایجاد تورم در آن ناحیه شده و خونرسانی به کیسهها را دچار اختلال میکند. در نهایت عدم خون رسانی باعث کاهش فعالیت بیضه و تاثیر مستقیم آن بر کیفیت و کمیت تولید اسپرم خواهد شد. واریکوسل معمولاً در بیضه چپ دیده میشود زیرا ساختار آناتومیک رگهای سمت چپ بدن، بیشتر مستعد این بیماری است.
عوامل مختلفی ممکن است زمینهساز Varicocele و ناباروری در مردان باشند که در ادامه به برخی از آنها اشاره خواهیم کرد:
یکی از دلایلی که این بیماری سالها خاموش میماند و بر باروری مردان تاثیر میگذارد این است که در اکثر موارد علائم خاصی ندارد و تشخیص آن سخت است. در حقیقت در بسیاری از کیسها، تنها با انجام آزمایشهای تشخیصی وجود این عارضه مشخص میشود. البته مراجعه به بهترین متخصص ناباروری در تهران، تشخیص و درمان این بیماری را تسریع خواهد کرد.
برخی از علائم عمومی واریس بیضه را در ادامه بررسی میکنیم:
مطالعات نشان میدهند که ۱۵ تا ۲۰ درصد مردان به نوعی از واریکوسل مبتلا هستند و این آمار در مردان نابارور به بیش از ۳۵٪ میرسد. حال چگونه واریکوسل بر ناباروری مردان تاثیر میگذارد؟
درمان Varicocele به منظور کاهش فشار کیسه بیضه و بازگرداندن عملکرد طبیعی بیضه و سیستم وریدی آن انجام میشود. بهبود این عارضه بسته به شدت و شرایط بیمار، به روشهای جراحی و غیر جراحی انجام خواهد شد.
درمان واریکوسل با این روش، همان درمان با جراحی باز است. در واریکوسلکتومی، روی بیضه یا کشاله ران برشی ایجاد میشود تا جراح به رگهای آسیب دیده دسترسی داشته باشد. با برداشتن قسمتی که مسدود شده است، خون رسانی به بیضهها دوباره به حالت طبیعی باز خواهد گشت.
گاهی این جراحی با استفاده از لاپاراسکوپ انجام میشود. در این صورت برش ایجاد شده کوچکتر است و دستگاه لاپاراسکوپ از همان شیار وارد بدن شده و حذف رگ را انجام خواهد داد. این روش نسبت به واریکوسلکتومی کاملا باز، عوارض و نقاهت کمتری خواهد داشت.
درمان واریکوسل با این روش، بسیار کمتهاجمیتر است. در آمبولیزاسیون، با وسیلهای به نام کاتتر و یک ماده خاص خون رسانی به سیاهرگ مبتلا را قطع میکنند. به این ترتیب میزان تورم و آسیبهای بعدی به بیضهها کاهش مییابد.
بر اساس برخی گزارشها، بیش از ۳۰٪ از مردانی که تحت جراحی واریکوسل قرار میگیرند، طی ۱۲ ماه موفق به بارور کردن همسر خود میشوند. البته نکتهای که باید به آن توجه کرد این است که تمام ناباروریها به دلیل Varicocele ایجاد نمیشود. همچنین تمام افرادی که به واریس بیضه مبتلا هستند نیز نابارور نخواهند بود. بنابراین گرچه درمان این بیماری تاثیر بسزایی در درمان ناباروری مردان دارد اما قطعیترین راه درمان نخواهد بود.
با توجه به اینکه واریکوسل اغلب منشاء مادرزادی دارد، پیشگیری صددرصدی ممکن نیست. اما با رعایت برخی نکات ساده میتوان خطر پیشرفت یا بروز علائم را کاهش داد:
واریکوسل یکی از عوامل شایع اما قابل درمان ناباروری در مردان است. این بیماری میتواند بهطور خاموش، تولید اسپرم را مختل کرده و شانس پدر شدن را کاهش دهد. تشخیص بهموقع، مراجعه به پزشک متخصص و درمان مناسب، میتواند آینده باروری مردان را نجات دهد. اگر شما یا همسرتان در مسیر فرزندآوری با چالش مواجه شدهاید، معاینه واریکوسل میتواند اولین قدم برای بازگشت امید باشد.
دکتر سوزان پیروان
جراح و متخصص زنان
درمانهای فوق تخصصی ناباروری
ایشان در سال ۱۳۷۴ از دانشگاه بهشتی با رتبه دوم برد کشوری فارغ التحصیل شدند. دکتر پیروان در سال ۱۳۸۱ دوره ی تکمیلی نازایی در پژوهشگاه رویان گذراندند.
